Ayıplı Malda Tüketici Hakları

Ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında taraflarca kararlaştırılmış olan örnek veya modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. Düzenleme 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 8 ve devamı maddelerindedir.

Dört seçimlik hak

6502 m.11'e göre malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketici:

• Sözleşmeden dönme: Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek ödediği bedelin iadesini isteme,
• Satış bedelinden indirim: Malı alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme,
• Ücretsiz onarım: Aşırı masraf gerektirmediği takdirde malın ücretsiz onarılmasını isteme,
• Ayıpsız misliyle değiştirme: İmkân varsa malın ayıpsız misliyle değiştirilmesini isteme

haklarından birini seçebilir. Seçim hakkı tüketiciye aittir; satıcı tüketiciyi belirli bir hakka zorlayamaz.

Ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değiştirme hakları seçildiğinde, satıcı bu talebi kanunda öngörülen süre içinde yerine getirmek zorundadır. Bu süre aşılırsa veya seçilen hakkın yerine getirilmesi imkânsızsa ya da orantısız güçlük doğuruyorsa, tüketici diğer haklara yönelebilir.

Seçimlik hakların kullanılması, ayrıca tazminat talep etme hakkını ortadan kaldırmaz.

Sorumlular

Tüketici, seçimlik haklarından birini satıcıya karşı kullanabilir. Üretici veya ithalatçı ile satıcı, tüketicinin bu hakkını kullanması hâlinde kanunda öngörülen çerçevede müteselsilen sorumludur.

Malın ayıplı olduğunun bilinmemesi bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

İspat ve süreler

Kanun, teslim tarihinden itibaren belirli bir süre içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu yönünde bir karine öngörür. Bu karineye göre ispat yükü satıcıdadır. Sürenin uzunluğu ve istisnaları için güncel kanun metni kontrol edilmelidir.

Ayıplı maldan sorumluluk için öngörülen zamanaşımı süreleri de kanunda düzenlenmiştir. Ayıbın hile ile gizlenmesi veya ağır kusur hâllerinde zamanaşımı süresinden yararlanılamaz. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda özel süreler uygulanır.

Tüketicinin yapması gerekenler

1. Ayıbı belgeleyin: Fotoğraf, video, servis raporu, ekspertiz.
2. Satıcıya yazılı başvurun: Hangi seçimlik hakkı kullandığınızı açıkça yazın. Sadece "şikâyetim var" demeyin.
3. Belgeleri saklayın: Fatura, sipariş özeti, garanti belgesi, kargo ve teslim kayıtları, yazışmalar.
4. Servis kayıtlarını isteyin: Onarım için verilen mallarda servis fişi ve arıza kaydı önem taşır.
5. Süreleri takip edin: Satıcının yanıt ve ifa süresi ile zamanaşımı.

Başvuru yolu

• Parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur.
• Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesinde dava açılır.
• Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiğinden, başvurudan önce güncel tutar kontrol edilmelidir.

1. Ayıbın ortaya çıkması6 aylık karine

   Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir; aksini satıcı ispatlar (6502 s.K. m.10).

2. Seçimlik hak

   Tüketici dört haktan birini seçer (6502 s.K. m.11).

   • Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme
   • Ayıp oranında bedelden indirim
   • Masrafları satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım
   • İmkân varsa ayıpsız misliyle değişim

3. Satıcının süresi30 iş günü

   Onarım veya değişim talebi en çok otuz iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda altmış iş günü içinde yerine getirilmelidir (6502 s.K. m.11).

4. Başvuru

   Parasal sınırın altındaysa tüketici hakem heyetine; üzerindeyse arabuluculuğun ardından tüketici mahkemesine (6502 s.K. m.68, 73/A).

Ayıplı maldan sorumluluk, ayıp sonradan ortaya çıksa bile teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda süre beş yıldır. Ayıp ağır kusur veya hileyle gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz (6502 s.K. m.12).

Örnek senaryo

Tüketici, satın aldığı beyaz eşyanın teslimden kısa süre sonra çalışmadığını tespit eder. Servise başvurur, arıza kaydı ve servis raporu alır. Satıcıya yazılı başvurarak ayıpsız misliyle değiştirme hakkını kullandığını bildirir. Satıcı kanuni süre içinde talebi karşılamayınca tüketici, tutara göre hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurur.

Sık yapılan hatalar

• Seçimlik haklardan hangisinin kullanıldığını yazılı olarak bildirmemek.
• Servis raporu ve arıza kaydı almadan süreci yürütmek.
• Parasal sınırı kontrol etmeden yanlış mercie başvurmak.
• Zamanaşımı sürelerini takip etmemek.
• Malı geri verme yükümlülüğü doğuran sözleşmeden dönme hakkında malın korunmasına özen göstermemek.