Tüketici Mahkemesinde Dava Açma

Tüketici uyuşmazlıklarında izlenecek yol, uyuşmazlığın parasal değerine göre belirlenir. Sınırın altındakiler tüketici hakem heyetine, üzerindekiler tüketici mahkemesine gider. Düzenleme 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 68 ve devamı maddelerindedir.

Hangi yol: hakem heyeti mi, mahkeme mi?

• Parasal sınırın altında: Tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; bu bir dava şartıdır. Doğrudan açılan dava usulden reddedilir.
• Parasal sınırın üzerinde: Tüketici mahkemesinde dava açılır.

Parasal sınırlar her takvim yılı başından itibaren yeniden değerleme oranında artırılır. Bu nedenle başvurudan önce o yıl için geçerli tutar mutlaka kontrol edilmelidir.

Arabuluculuk dava şartı

Tüketici uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması, kanunda öngörülen kapsamda dava şartıdır. Arabuluculuk kapsamı dışında tutulan uyuşmazlıklar kanunda sayılmıştır (örneğin tüketici hakem heyetinin görevi kapsamındaki uyuşmazlıklar ile bazı özel hâller).

Bu nedenle dava açmadan önce iki kontrol yapılmalıdır:

1. Tutar hakem heyeti sınırının üzerinde mi?
2. Uyuşmazlık zorunlu arabuluculuk kapsamında mı?

Anlaşmazlıkla sonuçlanan arabuluculuğa ilişkin son tutanak, dava dilekçesine eklenmelidir.

Görev ve yetki

• Görevli mahkeme: Tüketici mahkemesi. Bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi bakar.
• Yetkili mahkeme: Genel yetki kurallarının yanı sıra tüketicinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Bu, tüketici lehine getirilmiş bir imkândır.

Sözleşmede tüketici aleyhine yetki kaydı bulunması, tüketicinin bu yetkiden yararlanmasını engellemez; haksız şart denetimi gündeme gelir.

Harç ve giderler

6502 sayılı Kanun, tüketici mahkemelerinde görülecek davalar bakımından harç muafiyetine ilişkin düzenleme içerir. Uygulamanın kapsamı ve gider avansına ilişkin durum, güncel kanun metni ve mahkeme uygulaması çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Dava dilekçesinde dikkat edilecekler

• Tüketici işleminin varlığı ortaya konmalı: Taraflardan birinin tüketici, diğerinin satıcı/sağlayıcı olduğu gösterilmeli.
• Sözleşme ve fatura/fiş eklenmeli.
• Talebin dayanağı açıkça belirtilmeli: ayıplı mal, ayıplı hizmet, haksız şart, cayma hakkı, abonelik, kredi.
• Haksız şart iddiası varsa, sözleşmedeki ilgili madde metni aynen aktarılmalı ve neden haksız olduğu açıklanmalıdır.
• Varsa arabuluculuk son tutanağı eklenmelidir.

Haksız şart denetimi

Tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve tarafların hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan şartlar haksız şarttır ve tüketiciyi bağlamaz.

Sözleşmenin standart olarak hazırlanmış olması, şartın müzakere edilmediğine karine oluşturur; aksini iddia eden satıcı/sağlayıcı bunu ispatla yükümlüdür.

Kanun yolu

Tüketici mahkemesi kararlarına karşı istinaf ve şartları varsa temyiz yolu açıktır. Parasal sınırlar nedeniyle bazı kararlar kesin olabileceğinden, karar verilirken kanun yolu sınırı kontrol edilmelidir.

Örnek senaryo

Tüketici, kredi sözleşmesinden kaynaklanan ve hakem heyeti sınırının üzerinde bir tutar için iade talep etmektedir. Önce zorunlu arabuluculuk kapsamına girip girmediğini kontrol eder; giriyorsa arabulucuya başvurur. Anlaşma sağlanamayınca son tutanağı ekleyerek kendi yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde dava açar ve sözleşmedeki ilgili maddenin haksız şart olduğunu ileri sürer.

Sık yapılan hatalar

• Güncel parasal sınırı kontrol etmeden mahkemeye veya hakem heyetine gitmek.
• Zorunlu arabuluculuk kapsamını değerlendirmeden dava açmak.
• Son tutanağı dava dilekçesine eklememek.
• Haksız şart iddiasında sözleşme maddesini aynen aktarmamak.
• Tüketicinin yerleşim yeri mahkemesindeki yetki imkânını kullanmamak.