Banka hesabına haciz: haciz ihbarnamesi, yedi gün itiraz ve haczedilemeyen paralar

Banka hesabına haciz nasıl işler?

Banka hesabındaki para, borçlunun bankadan olan bir alacağıdır. Bu nedenle hesaba haciz, doğrudan bir el koyma işlemi değil, bankaya gönderilen bir haciz ihbarnamesiyle yapılır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.89'a göre borçlunun üçüncü kişi elindeki alacağı haczedildiğinde icra memuru, üçüncü kişiye bundan böyle borcunu ancak icra dairesine ödeyebileceğini ve borçluya yapılacak ödemenin geçerli olmayacağını bildirir. Banka hesabı hacizlerinde bu üçüncü kişi bankadır.

Tüm şubeler ve elektronik haciz

m.89'a göre haciz ihbarnamesi, borçlunun hak ve alacaklarının bulunabileceği bir tüzel kişinin veya müessesenin şubesine veya tüm şubelerini kapsayacak şekilde merkezine tebliğ edilir. Merkeze tebliğ edilen ihbarname üzerine banka, tüm şubeleri ve birimleri kapsayacak şekilde beyanda bulunmakla yükümlüdür. Ayrıca haciz ihbarnamelerinin bildirimi ve bunlara verilecek cevaplar, güvenli elektronik imza kullanılarak Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) ve buna entegre sistemler üzerinden yapılabilir; bu usulle yapılan bildirim tebliğ yerine geçer. Uygulamada banka hacizlerinin büyük bölümü bu elektronik yolla yapılır.

Bankanın yedi günlük cevap süresi

m.89'a göre üçüncü kişi, borcu olmadığı, borcun ihbarnameden önce ödendiği veya malın borçluya ait olmadığı gibi bir iddiada ise, bunu haciz ihbarnamesinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü olarak bildirmek zorundadır. Üçüncü kişi yedi gün içinde itiraz etmezse, borç zimmetinde sayılır ve bu durum kendisine ikinci bir ihbarnameyle bildirilir. İkinci ihbarnameye de süresinde itiraz edilmezse sonuçları ağırlaşır. Bu nedenle bankalar haciz ihbarnamelerine süresinde cevap verir; borçlunun hesabında para yoksa bunu bildirir.

Hesaptaki her para haczedilebilir mi?

Hesaba yatan paranın niteliği, haczedilip haczedilemeyeceğini belirlemede önemlidir:

• Emekli aylıkları: 5510 sayılı Kanun m.93'e göre SGK'dan alınan gelir, aylık ve ödenekler; SGK alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez ve borçlunun muvafakati yoksa bu yöndeki haciz talepleri reddedilir. Aylığın bankaya yatmış olması bu korumayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
• Maaş ve ücretler: Maaşlar İİK m.83 uyarınca ancak borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra haczedilebilir. Maaş haczinin ayrıntıları maaş haczi rehberinde anlatılır.
• Öğrenci bursları (m.82/13) ve sağlık tazminatları (m.82/11): Vücut veya sağlık üzerine verilen zararlar için tazminat olarak ödenen paralar ve burslar haczedilemez.

Hesaptaki paranın niteliğini gösteren banka dökümleri, haczin kanuna aykırılığının ispatında temel delildir.

Haczedilemeyen para haczedilirse: şikâyet

Haczedilemeyen bir paranın haczedilmesi, icra dairesinin kanuna aykırı işlemidir. İİK m.16'ya göre bu işleme karşı, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunulabilir. Şikâyet dilekçesine hesaba yatan paranın emekli aylığı, burs veya tazminat olduğunu gösteren belgeler eklenmelidir. İİK m.83/a'ya göre bu tür paraların haczine izin veren önceden yapılmış anlaşmalar da geçerli değildir.

Üçüncü kişinin (bankanın) sorumluluğu

m.89'a göre üçüncü kişi haciz ihbarnamesine süresi içinde itiraz eder ve alacaklı bu cevabın gerçeğe aykırı olduğunu düşünürse, icra mahkemesinde aksini ispat ederek üçüncü kişinin cezalandırılmasını ve tazminata mahkûm edilmesini isteyebilir. Üçüncü kişi ise her hâlde, borçlu ile kötü niyetli alacaklıya karşı dava açarak ödemek zorunda kaldığı paranın iadesini isteyebilir.

Örnek senaryo

Bir borçlu hakkında kesinleşmiş icra takibinde alacaklı, UYAP üzerinden tüm bankalara haciz ihbarnamesi gönderilmesini ister. Borçlunun bir bankadaki hesabında hem SGK'dan yatan emekli aylığı hem de kendi yatırdığı birikim bulunmaktadır. Banka yedi gün içinde hesaptaki bakiyeyi bildirir ve haciz uygular. Borçlu, emekli aylığına muvafakati olmadan haciz konulduğunu belirterek banka dökümleriyle birlikte yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunur; mahkeme emekli aylığı kısmı yönünden haczi kaldırır, birikim kısmındaki haciz devam eder.

Sık yapılan hatalar

• Hesaba yatan emekli aylığı veya bursun her durumda haczedilebileceğini sanmak.
• Haczin öğrenildiği tarihten itibaren yedi günlük şikâyet süresini kaçırmak.
• Hesaptaki paranın niteliğini gösteren banka dökümlerini sunmamak.
• Kredi sözleşmesindeki genel muvafakat kaydını geçerli bir haciz izni saymak.
• Banka olarak haciz ihbarnamesine yedi gün içinde cevap vermemek.