Banka Hesabına Haciz Konulması

Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacaklarının (özellikle banka mevduatının) haczi, İİK m.89'da düzenlenen haciz ihbarnamesi usulüyle yapılır. Bu usul, uygulamada en sık kullanılan tahsil yollarından biridir ve üçüncü kişiye ciddi sorumluluk yükler.

Kapsam

m.89, hamiline ait olmayan veya cirosu kabil bir senede dayanmayan alacak veya sair talep hakkı ile borçlunun üçüncü şahıs elindeki taşınır malı haczedildiğinde uygulanır. Banka mevduatı, kira alacağı, müşteri alacağı ve üçüncü kişideki emanet mallar bu kapsamdadır.

İhbarnamenin içeriği

İcra memuru, borçlu olan gerçek veya tüzel kişiye, bundan böyle borcunu ancak icra dairesine ödeyebileceğini ve borçluya yapılan ödemenin geçerli olmayacağını ya da elindeki malı ancak icra dairesine teslim edebileceğini bildirir.

Bu bildirim birinci haciz ihbarnamesidir. Kanun, itiraz edilmemesi hâlinde ikinci ve üçüncü ihbarnamelerin gönderilmesini de öngörür.

Yedi günlük itiraz süresi

İİK m.89/3'e göre üçüncü şahıs, haciz ihbarnamesinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse, mal yedinde veya borç zimmetinde sayılır.

Bu, üçüncü kişi açısından ağır bir sonuçtur: gerçekte borcu olmasa bile, süresinde itiraz etmediği için borçlu gibi takip edilebilir hâle gelir.

İtiraz sebepleri

Üçüncü şahıs şu sebeplerle itiraz edebilir:

• Borcu olmadığı veya malın yedinde bulunmadığı,
• Haciz ihbarnamesinin tebliğinden önce borcun ödenmiş olduğu,
• Malın istihlak edilmiş veya kusuru olmaksızın telef olmuş olduğu,
• Malın borçluya ait olmadığı,
• Malın kendisine rehnedilmiş olduğu,
• Alacağın borçluya ait olmadığı.

İtiraz, icra dairesine yazılı olarak yapılır ve gerekçeli olmalıdır.

Gerçeğe aykırı beyan

Üçüncü şahsın gerçeğe aykırı beyanda bulunması hâlinde kanunda öngörülen sorumluluk ve yaptırımlar gündeme gelir. Alacaklı, üçüncü şahsın beyanının aksini ispat ederek tazminat talep edebilir.

Bu nedenle kurumlar, kendilerine gelen haciz ihbarnamelerini kayda alıp süre takibi yapmalı ve beyanlarını dosya kayıtlarına dayandırmalıdır.

Uygulamada dikkat edilecekler

Alacaklı açısından:

• Borçlunun çalıştığı kurum, banka ve ticari ilişkide olduğu firmalar tespit edilerek ihbarname gönderilmesi talep edilir.
• Tebliğ tarihlerinin ve yedi günlük sürelerin takibi önemlidir.

Üçüncü kişi açısından:

• İhbarname tebliğ tarihi kayda alınmalıdır.
• Borç yoksa veya tutar farklıysa süresinde ve gerekçeli itiraz edilmelidir.
• Kısmi borç varsa bu durum açıkça beyan edilmelidir.
• İşçi ücretlerinde kısmen haczedilebilirlik kuralı (dörtte bir sınırı) göz önünde tutulmalıdır.

Borçlu açısından:

• Haczedilemez nitelikteki paralar (örneğin nafaka, bazı sosyal yardımlar) bakımından şikâyet yoluna başvurulabilir.
• Maaş hesabına yatan ücretin kısmen haczedilebilirliği ileri sürülebilir.

Örnek senaryo

Alacaklı, borçlunun bankadaki hesaplarına haciz konulması için talepte bulunur. İcra dairesi bankaya haciz ihbarnamesi gönderir. Banka, ihbarnamenin tebliğinden itibaren yedi gün içinde borçlunun hesabında bulunan tutarı bildirir ve bu tutarı icra dosyasına aktarır. Hesapta para yoksa bu durumu süresinde bildirir; bildirmezse borç zimmetinde sayılır.

Sık yapılan hatalar

• Üçüncü kişinin yedi günlük itiraz süresini kaçırması.
• İtirazı gerekçesiz yapmak.
• Maaş hesaplarında kısmen haczedilebilirlik kuralını uygulamamak.
• Gerçeğe aykırı beyanın sorumluluk doğuracağını gözden kaçırmak.
• Tebliğ tarihini kayda almamak.