Maaş haczi: dörtte bir kuralı, haciz sırası, emekli maaşı ve itiraz (İİK m.83)

Maaş haczi nedir?

Maaş haczi, borçlunun işvereninden aldığı ücret veya maaşın bir kısmının, icra takibindeki borç ödenene kadar her ay kesilerek icra dairesine gönderilmesidir. İcra takibi kesinleştikten sonra alacaklı, borçlunun çalıştığı işyerine haciz ihbarnamesi gönderilmesini isteyebilir; işveren bundan sonra maaşın haczedilen kısmını borçluya değil icra dairesine ödemek zorunda kalır. Kurallar 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.83'te düzenlenir.

Hangi gelirler haczedilebilir?

İİK m.83/1'e göre maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilama dayanmayan nafakalar, emeklilik maaşları, sigortalar veya emekli sandıkları tarafından bağlanan gelirler; borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca gerekli olarak takdir edilen miktar düşüldükten sonra haczolunabilir. Yani kanun önce borçlunun ve ailesinin geçimini korur, kalan kısmın haczine izin verir. Ancak SGK'dan alınan emekli aylıkları için aşağıda anlatılan özel kural uygulanır.

Dörtte bir kuralı

m.83/2'ye göre haczolunacak miktar, maaş ve ücretlerin dörtte birinden az olamaz. Bu hüküm bir alt sınırdır: icra memuru, borçlunun ve ailesinin geçim ihtiyacını gözeterek dörtte birden fazla bir miktarın haczine de karar verebilir. Uygulamada maaş hacizleri çoğunlukla dörtte bir oranında yapılır. Kesinti, maaşın net tutarı üzerinden hesaplanır ve her ay düzenli olarak icra dosyasına aktarılır.

Birden fazla haciz: sıra kuralı

Borçlu hakkında birden fazla icra dosyası varsa hacizler aynı anda kesilmez. m.83'e göre birden fazla haciz varsa sıraya konur; sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez. Bu nedenle ikinci veya üçüncü sıradaki alacaklı, birinci sıradaki borç tamamen ödenene kadar maaştan pay alamaz. Uygulamada sıra, haciz ihbarnamesinin işverene tebliğ edildiği tarihe göre belirlenir.

Emekli maaşı haczedilebilir mi?

SGK'dan alınan emekli aylıkları için 5510 sayılı Kanun m.93 özel bir koruma getirir. Bu hükme göre sigortalıların ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri; SGK'nın kendi alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması hâlinde icra müdürü tarafından reddedilir. Yani emekli maaşı, nafaka ve SGK borçları hariç, kural olarak ancak borçlunun rızasıyla haczedilebilir.

Önceden verilen "maaşımın haczine razıyım" beyanı geçerli mi?

Bankaların kredi sözleşmelerinde sıkça rastlanan "maaşımın haczine muvafakat ediyorum" türündeki kayıtlar tartışma konusudur. İİK m.83/a'ya göre 82. ve 83. maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir. Bu nedenle borç doğmadan önce, sözleşme imzalanırken verilen genel nitelikli muvafakat, haczedilemezlik korumasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Haciz ihbarnamesi ve işverenin sorumluluğu

Maaş haczi, borçlunun işverenine İİK m.89'a göre haciz ihbarnamesi gönderilmesiyle uygulanır. İşveren, ihbarnameyi aldıktan sonra borçlunun maaşını haczedilen kısım bakımından ancak icra dairesine ödeyebilir. İşveren, borçlunun işyerinde çalışmadığı veya ücret alacağı olmadığı gibi bir iddiada ise bunu ihbarnamenin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır. Süresinde itiraz etmeyen işverenin, haczedilen tutarın zimmetinde olduğu kabul edilebilir; bu nedenle işverenlerin haciz ihbarnamelerini süresinde cevaplaması ve kesintileri düzenli yapması önemlidir. Konunun banka hesapları bakımından ayrıntıları banka hesabına haciz rehberinde anlatılır.

Maaş haczine itiraz: şikâyet yolu

Haczin kanuna aykırı olduğu düşünülüyorsa (örneğin emekli maaşına muvafakat olmadan haciz konulması, dörtte bir sınırının borçlu aleyhine yanlış uygulanması veya sıra kuralının çiğnenmesi), İİK m.16'ya göre icra dairesinin işleminin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulabilir. Borcun kendisine ilişkin itirazlar ise ödeme emrine itiraz aşamasında ileri sürülmelidir; bu konu ödeme emrine itiraz ve itirazın kaldırılması rehberinde anlatılır.

Örnek senaryo

Bir işçi hakkında iki ayrı icra dosyası bulunmaktadır. Birinci dosyanın haciz ihbarnamesi işverene Mart ayında, ikincisininki Nisan ayında ulaşmıştır. İşveren, işçinin net maaşının dörtte birini her ay birinci dosyaya gönderir; birinci dosyadaki borç tamamen ödenene kadar ikinci dosyaya kesinti yapmaz. Aynı borçlunun annesi ise SGK'dan emekli aylığı almaktadır; kendisine karşı başlatılan bir kredi borcu takibinde aylığa haciz konulmak istenmiş, ancak anne muvafakat etmediği için talep icra müdürlüğünce reddedilmiştir.

Sık yapılan hatalar

• Birden fazla dosyada maaştan aynı anda kesinti yapılabileceğini sanmak.
• Emekli maaşının her borç için haczedilebileceğini düşünmek.
• Kredi sözleşmesindeki genel muvafakat kaydını kesin bir haciz izni saymak.
• Haciz ihbarnamesini alan işverenin yedi günlük cevap süresini kaçırması.
• Şikâyet için yedi günlük süreyi geçirmek.