Ev haczinde hangi eşyalar haczedilemez? Haczedilemeyen mallar listesi (İİK m.82)

Ev haczi nedir?

Ev haczi, kesinleşmiş bir icra takibinde borçlunun ikametgâhında bulunan taşınır mallarının icra memuru tarafından haczedilmesidir. Borçlular için en endişe verici aşamalardan biridir; ancak kanun, borçlunun ve ailesinin insan onuruna yaraşır bir hayat sürdürebilmesi için birçok eşyayı haciz dışında tutar. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.82 haczedilemeyen malları sayar ve bu liste ev haczinde neyin alınıp neyin alınamayacağını belirler.

Haczedilemeyen ev eşyası ve kişisel eşya

m.82/3'e göre para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez. Bu hüküm 2012 yılında değiştirilmiş ve ev eşyası konusundaki koruma genişletilmiştir. Buzdolabı, çamaşır makinesi, fırın, yatak, koltuk takımı, televizyon, masa ve sandalye gibi ailenin ortak kullanımındaki eşyalar ile giysi ve kişisel kullanım eşyaları bu kapsamda değerlendirilir. Buna karşılık nakit para, ziynet altınları, değerli taşlar, antika ve süs eşyası haczedilebilir.

Haczedilemeyen diğer mallar

m.82 ev eşyası dışında da önemli korumalar içerir:

• Meslek için gerekli eşya: Ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya (m.82/2).
• Sanat ve meslek aletleri: Borçlu çiftçi değilse sanat ve mesleği için gerekli alet, edevat ve kitaplar; küçük nakliye erbabının geçimini sağlayan nakil vasıtaları (m.82/4).
• Yiyecek ve yakacak: Borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları (m.82/6).
• Haline münasip ev: Borçlunun haline münasip evi (m.82/12).
• Sağlık tazminatları: Vücut veya sağlık üzerine verilen zararlar için tazminat olarak ödenen paralar (m.82/11).
• Öğrenci bursları (m.82/13).
• Devlet malları ile özel kanunlarında haczedilemeyeceği belirtilen mallar (m.82/1).

Önemli istisna: borç bu eşyanın bedelinden doğmuşsa

m.82'ye göre 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentlerdeki istisna, borcun bu eşya bedelinden doğmaması hâline özgüdür. Örneğin borçlu, meslek aletini veya evini taksitle almış ve bu bedeli ödememişse, o alet veya ev bu borç için haczedilebilir. Ayrıca 2, 4, 7 ve 12 numaralı bentlerde sayılan malların kıymeti fazla ise, bedelinden haline münasip bir kısmı borçlunun ihtiyacını karşılaması için bırakılmak üzere haczedilerek satılır. Bu kural özellikle "haline münasip ev" korumasında önemlidir: değerli bir evde yaşayan borçlunun evi satılabilir, ancak satış bedelinden haline uygun bir ev alabileceği tutar kendisine bırakılır.

Önceden yapılan anlaşmalar geçersizdir

İİK m.83/a'ya göre 82. ve 83. maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir. Borç doğarken imzalatılan "ev eşyalarımın haczine razıyım" gibi kayıtlar bu korumayı ortadan kaldırmaz.

Haciz ne zaman yapılabilir? Gece ve tatil günü

İİK m.51'e göre güneşin batmasından bir saat sonra ile güneşin doğmasından bir saat önceye kadarki süre içinde (gece vakti) ve tatil günlerinde takip işlemleri yapılamaz. Ancak aynı madde tatil günlerinde haciz ve tebligat yapılabileceğini ve muhafaza tedbirleri alınabileceğini de düzenler. Gece iş görülen yerlerde gece vakti hasılat haczi mümkündür. Borçlunun mal kaçırdığı anlaşılırsa gece vakti dahi haciz yapılabilir.

Haczedilemeyen eşya haczedilirse ne yapılmalı?

Haczedilemeyen bir malın haczedilmesi, icra dairesinin kanuna aykırı bir işlemidir ve İİK m.16'ya göre şikâyet yoluyla icra mahkemesine götürülür. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılmalıdır. Haciz tutanağının bir örneği mutlaka alınmalı ve haczedilen eşyanın ev eşyası, meslek aleti veya kişisel eşya niteliği fotoğraf ve belgelerle gösterilmelidir. Evde bulunan eşya borçluya değil başka bir aile bireyine veya üçüncü kişiye aitse, bu kişi ayrıca istihkak iddiasında bulunabilir; bu süreç icrada istihkak iddiası ve istihkak davası rehberinde anlatılır.

Ev haczinde pratik öneriler

Haciz sırasında icra memurunun ve alacaklı vekilinin tutanağa yazdığı her eşya tek tek kontrol edilmeli, haczedilemez nitelikteki eşyalar için itiraz tutanağa şerh düşülmelidir. Borç ödeme planı yapılması veya borcun bir kısmının ödenmesi için alacaklıyla görüşülmesi, muhafaza işleminin önlenmesinde çoğu zaman etkili olur. Borcun kaynağına ilişkin itirazlar ev haczi aşamasında değil, ödeme emrine itiraz aşamasında ileri sürülmelidir.

Örnek senaryo

Bir borçlunun evinde gerçekleştirilen hacizde icra memuru televizyon, çamaşır makinesi, oturma odası takımı ve bir miktar ziynet altınını tutanağa yazar. Borçlu, televizyon, çamaşır makinesi ve oturma odası takımının ailenin ortak kullanımındaki ev eşyası olduğunu belirterek haczin öğrenildiği günden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunur. Mahkeme bu eşyalar yönünden haczi kaldırır; ziynet altınları ise kıymetli şey olduğundan m.82/3 korumasından yararlanmaz ve hacizli kalır.

Sık yapılan hatalar

• Evdeki her eşyanın haczedilebileceğini sanmak; ortak kullanımdaki ev eşyası korunur.
• Altın ve değerli eşyanın da ev eşyası korumasından yararlandığını düşünmek.
• Şikâyet için yedi günlük süreyi kaçırmak.
• Borç eşyanın kendi bedelinden doğduğunda da korumanın geçerli olduğunu varsaymak.
• Haciz tutanağının örneğini almamak.