Başvurma harcı hesaplama: hangi mahkemede ne kadar, ne zaman ödenir?

Bir dava açarken mahkeme veznesine yatırılması gereken kalemlerden biri de başvurma harcıdır. Bu harcın davanın değerine göre mi yoksa sabit mi olduğu, ne zaman ödendiği ve mahkeme derecesine göre nasıl değiştiği, dava açmadan önce bilinmesi gereken temel bilgilerdir.

Başvurma harcının hukuki dayanağı

Başvurma harcı, 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (1) sayılı tarifenin A) Mahkeme Harçları — I. Başvurma harcı bölümünde düzenlenir. Bu tarife, her yıl (ve bazen yıl içinde) Hazine ve Maliye Bakanlığının yayımladığı Harçlar Kanunu Genel Tebliği ile güncellenir; bu yüzden güncel tutar için ilgili yıla ait tebliğe bakılmalıdır — bu yazıda sabit bir TL tutarı verilmez, çünkü tutar her yıl değişmektedir.

Maktu (sabit) harç — dava değerinden bağımsız

Başvurma harcının en önemli özelliği maktu olmasıdır: dava konusunun parasal değeri ne olursa olsun, aynı mahkeme derecesinde açılan davalar için aynı sabit tutar uygulanır. Bu, davanın esasına ilişkin karar ve ilam harcının (nispi olabilen, dava değerine göre değişen bir harç türü) tam tersidir.

Mahkeme derecesine göre farklı tutar

Tarife, başvurma harcını mahkemenin derecesine göre kademelendirir:

• Sulh mahkemeleri ve icra tetkik mercileri için bir tutar,
• Asliye mahkemeleri ve idare mahkemeleri için daha yüksek bir tutar,
• Bölge Adliye Mahkemeleri, Bölge İdare Mahkemeleri, Yargıtay, Danıştay gibi üst mahkemeler için ayrı bir tutar,
• Anayasa Mahkemesi için ayrı bir tutar.

Bu kademelendirme, dava sürecinde bir üst mahkemeye başvurulduğunda (istinaf, temyiz) o aşama için de ayrıca bir başvurma harcı ödenmesi gerektiği anlamına gelir — her aşamanın kendi başvurma harcı vardır.

Ne zaman ödenir?

Başvurma harcı, dava açılırken, dava dilekçesiyle birlikte peşin olarak ödenir. Harç ödenmeden dava mahkeme kalemine kaydedilmez / işleme konulmaz. Bu, davanın usulüne uygun açılmış sayılması için ilk şarttır.

Yetkisizlik/görevsizlik sonrası yeniden başvuru istisnası

Tarife, üst mahkemeler için öngörülen başvurma harcı bakımından özel bir istisna tanır: bir dosyanın yetkisizlik veya görevsizlik kararı üzerine başka bir mahkemeye/daireye gönderilmesi hâlinde, o dosya için yeniden başvurma harcı alınmaz. Bu, aynı uyuşmazlığın salt görev/yetki hatası nedeniyle tekrar harç ödemeye zorlanmasının önüne geçer.

Örnek senaryo

Bir avukat, müvekkili adına asliye hukuk mahkemesinde bir alacak davası açar; dava dilekçesiyle birlikte o yıl için geçerli asliye mahkemesi başvurma harcını öder. Dava reddedilir ve müvekkil kararı istinaf eder; bu aşamada da ayrıca bölge adliye mahkemesi başvurma harcı ödenir — bu, ilk derecedeki başvurma harcından bağımsız, ayrı bir kalemdir.

Sık yapılan hatalar

• Başvurma harcının dava değerine göre değiştiğini sanmak. Bu harç maktudur; dava değeri yalnızca karar ve ilam harcını (ayrı bir kalem) etkiler.
• Güncel tutarı eski bir kaynaktan almak. Tarife her yıl (bazen yıl içinde) güncellenir; hesaplama yapılırken o yıla ait Harçlar Kanunu Genel Tebliğine bakılmalıdır.
• İstinaf/temyiz aşamasında ayrıca başvurma harcı ödenmesi gerektiğini unutmak. Her mahkeme derecesi kendi başvurma harcına tabidir; ilk derecede ödenen harç üst mahkemedeki harcı karşılamaz.
• Görevsizlik/yetkisizlik sonrası yeniden harç ödeneceğini sanmak. Üst mahkeme başvurma harcında bu durum için istisna vardır; dosyanın gönderildiği mahkemede tekrar başvurma harcı istenmemesi gerekir.