Faydalı model koruması dışında kalan buluşlar: kimyasal, biyolojik ve eczacılık alanı (SMK m.142)

Faydalı model, patentten daha hızlı ve daha basit bir korumaya ihtiyaç duyan buluşlar için tasarlanmış alternatif bir koruma türüdür. Ancak bu korumanın kapsamı sınırlıdır; bazı buluş türleri bu korumadan hariç tutulur. Bu çerçeve SMK m.142'de düzenlenir.

Faydalı model korumasının temel şartı

SMK m.142/1 uyarınca 83 üncü maddenin birinci fıkrası hükmüne göre yeni olan ve 83 üncü maddenin altıncı fıkrası kapsamında sanayiye uygulanabilen buluşlar, faydalı model verilerek korunur. Bu, faydalı model korumasının yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarına dayandığını, ancak patentten farklı olarak "buluş basamağı" şartını aramadığını gösterir.

Yenilik değerlendirmesinde teknik özelliklerin sınırlı dikkate alınması

m.142/2, yenilik değerlendirmesinde önemli bir sınırlama getirir: faydalı modelin yenilik değerlendirmesinde, buluş konusuna katkı sağlamayan teknik özellikler dikkate alınmaz. Bu, değerlendirmenin yalnızca buluşun esasına katkı sağlayan unsurlar üzerinden yapılacağını gösterir.

Faydalı model korumasından hariç tutulan buluşlar

m.142/3, 82 nci maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarına ek olarak, aşağıdaki buluş türlerini faydalı model korumasının kapsamı dışında bırakır:

• (a) Kimyasal ve biyolojik maddelere veya kimyasal ve biyolojik usullere ya da bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar,
• (b) Eczacılıkla ilgili maddelere veya eczacılıkla ilgili usullere ya da bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar,
• (c) Biyoteknolojik buluşlar,
• (ç) Usullere veya bu usuller sonucu elde edilen ürünlere ilişkin buluşlar.

Neden bu alanlar hariç tutulmuştur?

Faydalı model koruması, görece basit ve hızlı bir inceleme süreciyle verilen bir korumadır. Kimyasal, biyolojik, eczacılık ve biyoteknoloji alanındaki buluşlar ise genellikle karmaşık ve titiz bir teknik değerlendirme gerektirir; bu tür buluşların, faydalı modelin basitleştirilmiş koruma rejimi altında değerlendirilmesi, hem koruma kalitesi hem de kamu sağlığı gibi hassas alanlarda risk oluşturabilir. Bu nedenle bu alanlardaki buluşlar, patent rejiminin daha kapsamlı incelemesine tabi tutulur.

Bu buluşlar tamamen korumasız mı kalır?

Faydalı model korumasından hariç tutulan bu buluşlar, tamamen korumasız kalmaz — patent şartlarını (yenilik, buluş basamağı, sanayiye uygulanabilirlik) taşımaları hâlinde, patent koruması kapsamında değerlendirilmeye devam ederler. Hariç tutma, yalnızca faydalı model rejimine özgüdür.

Örnek senaryo

Bir araştırmacı, yeni bir biyoteknolojik buluş geliştirmiştir ve bu buluş için hızlı bir koruma arayışındadır. SMK m.142/3-c uyarınca bu buluş, faydalı model korumasından hariç tutulduğundan, araştırmacının bu buluş için patent başvurusu yapması gerekir; faydalı model başvurusu bu buluş için mümkün değildir.

Sık yapılan hatalar

• Her türlü buluşun faydalı model korumasından yararlanabileceğini sanmak. m.142/3'te sayılan alanlar açıkça hariç tutulmuştur.
• Faydalı model korumasından hariç tutulan buluşların hiçbir korumadan yararlanamayacağını düşünmek. Bu buluşlar, şartları sağlarsa patent korumasından yararlanabilir.
• Yenilik değerlendirmesinde tüm teknik özelliklerin eşit ağırlıkta dikkate alınacağını sanmak. m.142/2 uyarınca buluş konusuna katkı sağlamayan özellikler dikkate alınmaz.
• Eczacılıkla ilgili her buluşun otomatik olarak patentlenemeyeceğini düşünmek. Bu buluşlar yalnızca faydalı model korumasından hariçtir; patent koruması için ayrıca değerlendirilir.