İş sözleşmesi fesih bildirimi: yazılılık ve sebep gösterme zorunluluğu (İş K. m.19)

Bir işverenin belirsiz süreli iş sözleşmesini feshederken uyması gereken usul kuralları, işçiyi keyfi fesihlere karşı korumayı amaçlar. Bu kuralların temeli İş Kanunu m.19'da yer alır.

Yazılılık ve gerekçe gösterme zorunluluğu

İş K. m.19/1 açık bir kural koyar: işveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır. Bu kuralın iki ayrı unsuru vardır:

1. Yazılılık — fesih bildirimi sözlü değil, yazılı olarak yapılmalıdır,
2. Açık ve kesin sebep gösterme — fesih sebebi, muğlak veya genel ifadelerle değil, açık ve kesin biçimde belirtilmelidir.

Bu iki unsurdan herhangi birinin eksik olması, fesih bildirimini usul yönünden sakat hâle getirebilir.

Davranış veya verim nedenli fesihte savunma alma zorunluluğu

m.19/2, işçiyi ek bir güvenceyle donatır: hakkındaki iddialara karşı savunmasını almadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Bu, işverenin işçinin davranışını veya performansını gerekçe göstererek fesih yapmadan önce, işçiye kendini savunma fırsatı tanımak zorunda olduğu anlamına gelir.

Savunma alma zorunluluğunun istisnası

Aynı fıkra, bu kuralın sınırsız olmadığını da belirtir: işverenin 25 inci maddenin (II) numaralı bendi şartlarına uygun fesih hakkı saklıdır. Bu, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâllere dayanan (m.25/II kapsamındaki) fesihlerde, savunma alma zorunluluğunun uygulanmayacağı anlamına gelir — bu tür fesihler ayrı bir rejime tabidir.

Neden bu kurallar önemlidir?

Yazılılık ve gerekçe gösterme zorunluluğu, işçinin fesih bildirimine karşı hangi gerekçeye itiraz edeceğini bilmesini sağlar; bu bilgi olmadan işçinin işe iade davası gibi hukuki yollara etkili biçimde başvurması güçleşir. Savunma alma zorunluluğu ise, işverenin davranış veya verim iddialarını tek taraflı olarak değerlendirmesini önler ve işçiye kendini ifade etme imkânı tanır.

Örnek senaryo

Bir işveren, işçinin iş performansının yetersiz olduğunu gerekçe göstererek belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek istemektedir. Bu durumda işveren, öncelikle işçiye iddiaları bildirerek savunmasını almalı, ardından fesih bildirimini yazılı olarak yapmalı ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmelidir. Bu adımlardan biri atlanırsa, fesih usul yönünden sorunlu hâle gelebilir.

Sık yapılan hatalar

• Fesih bildirimini sözlü olarak yapmak. Kanun açıkça yazılı bildirim arar.
• Fesih sebebini genel ve muğlak ifadelerle belirtmek. "Performans yetersizliği" gibi ifadeler somut olgularla desteklenmeden yazılırsa, "açık ve kesin" şartını karşılamayabilir.
• Davranış/verim nedenli fesihte savunma almayı atlamak. Bu, m.19/2'de açıkça aranan bir zorunluluktur; istisnası yalnızca m.25/II kapsamındaki fesihlerdir.
• Her türlü fesihte savunma alma zorunluluğunun uygulanacağını sanmak. m.25/II kapsamındaki (ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık) fesihler bu kuralın dışındadır.