Genel kurul kararının iptali ve butlanı

Genel kurul kararları, kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı olduğunda ortadan kaldırılabilir. TTK bu konuda iki ayrı yol öngörür: iptal (üç aylık hak düşürücü süreye tabi, aykırılığın yaptırımı) ve butlan (kararın baştan itibaren geçersiz olması). İkisinin şartları, süreleri ve sonuçları farklıdır.

İptal davası (m.445)

TTK m.445/1: 446 ncı maddede belirtilen kişiler, kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı olan genel kurul kararları aleyhine, karar tarihinden itibaren üç ay içinde, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açabilirler.

Bu hükmün üç önemli unsuru vardır:

1. Aykırılık kaynağı. Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırılık. Dürüstlük kuralına aykırılık, örneğin çoğunluğun azınlığı kötüniyetle zarara uğratan bir kararı, oyları kullanma amacında kötüye kullanma gibi hâllerde gündeme gelir.

2. Süre. Üç ay, kararın alındığı tarihten başlar ve hak düşürücüdür; hâkim resen dikkate alır ve süre geçtikten sonra dava reddedilir.

3. Görevli ve yetkili mahkeme. Şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi.

Dava açabilecek kişiler (m.446)

TTK m.446/1, dava ehliyetini dört gruba verir:

a) Toplantıda hazır bulunup da karara olumsuz oy veren ve bu muhalefetini tutanağa geçirten pay sahipleri.

b) Toplantıda hazır bulunsun veya bulunmasın, olumsuz oy kullanmış olsun ya da olmasın; şu aykırılıkları ileri süren pay sahipleri:

• Çağrının usulüne göre yapılmadığını,
• Gündemin gereği gibi ilan edilmediğini,
• Genel kurula katılma yetkisi bulunmayan kişilerin veya temsilcilerinin toplantıya katılıp oy kullandıklarını,
• Genel kurula katılmasına ve oy kullanmasına haksız olarak izin verilmediğini

ve bu aykırılıkların genel kurul kararının alınmasında etkili olduğunu ileri süren pay sahipleri.

c) Yönetim kurulu.

d) Kararların yerine getirilmesi, kişisel sorumluluğuna sebep olacaksa yönetim kurulu üyelerinden her biri.

Pratik sonuç: toplantıya katılan ortağın, karara karşı çıktığını tutanağa yazdırması iptal davası için kritik bir adımdır. Toplantıya çağrılmayan veya katılması engellenen ortak ise (b) bendi uyarınca olumsuz oy koşulu olmadan da dava açabilir.

Butlan (m.447)

TTK m.447/1: genel kurulun, özellikle;

• a) Pay sahibinin, genel kurula katılma, asgari oy, dava ve kanundan kaynaklanan vazgeçilemez nitelikteki haklarını sınırlandıran veya ortadan kaldıran,
• b) Pay sahibinin bilgi alma, inceleme ve denetleme haklarını, kanunen izin verilen ölçü dışında sınırlandıran,
• c) Anonim şirketin temel yapısını bozan veya sermayenin korunması hükümlerine aykırı olan,

kararları batıldır.

İptalden farkı:

Ölçüt	İptal (m.445)	Butlan (m.447)
Sonuç	Karar iptal edilene kadar geçerli	Karar baştan geçersiz
Süre	Üç ay hak düşürücü	Süreye bağlı değil (dava her zaman)
Sebep	Kanun/esas sözleşme/dürüstlük aykırılığı	Sayılan ağır aykırılıklar
Dava ehliyeti	m.446'daki kişiler	Menfaati olan herkes

Butlan hâllerinde karar kesin hükümsüzdür; tespiti için süre sınırı bulunmadığından herhangi bir zamanda ileri sürülebilir. Ancak hangi aykırılığın iptal, hangisinin butlan olduğu her zaman açık değildir; bu nedenle uygulamada dava dilekçesinde hem iptal hem butlan talep edilmesi ve iptal talebinin üç aylık süre içinde ileri sürülmesi temkinli yoldur.

Dava usulü (m.448 ve m.449)

İlan. m.448/1: yönetim kurulu iptal veya butlan davasının açıldığını ve duruşma gününü usulüne uygun olarak ilan eder ve şirketin internet sitesine koyar.

Duruşma zamanı. m.448/2: iptal davasında üç aylık hak düşüren sürenin sona ermesinden önce duruşmaya başlanamaz; birden fazla iptal davası açılırsa birleştirilerek görülür. Bu hüküm, diğer pay sahiplerinin de süre içinde dava açabilmesi için beklemeyi sağlar.

Teminat. m.448/3: mahkeme, şirketin istemi üzerine, muhtemel zararlarına karşı davacıların teminat göstermesine karar verebilir; teminatın nitelik ve miktarını mahkeme belirler.

Yürütmenin geri bırakılması. m.449/1: genel kurul kararı aleyhine iptal veya butlan davası açıldığı takdirde mahkeme, yönetim kurulu üyelerinin görüşünü aldıktan sonra, dava konusu kararın yürütülmesinin geri bırakılmasına karar verebilir. Yani dava açılmakla karar kendiliğinden durmaz; davacının ayrıca geri bırakma talebinde bulunması gerekir.

Sonuçlar

İptal kararı, tüm pay sahiplerine karşı hüküm doğurur ve şirket organları bakımından bağlayıcıdır. Örneğin yönetim kurulu seçimine ilişkin karar iptal edilirse, seçilen yönetim kurulu üyelerinin sıfatı ve bu sıfatla yapılan işlemlerin durumu, iptalin zamanına ve üçüncü kişilerin iyiniyetine göre değerlendirilir. Bu nedenle hukuki güvenlik bakımından yürütmeyi durdurma talebi çoğu zaman davanın asıl mücadele alanı olur.

Örnek senaryo

R A.Ş.'de genel kurul, kâr dağıtımı yapılmamasına karar vermiştir. Ortak S, toplantıya katılmış, "olumsuz" oy vermiş ve itirazını tutanağa yazdırmıştır. Ortak T ise toplantıya çağrılmamıştır. Bir ortak U'nun bilgi alma talebi genel kurulda tamamen engellenmiştir.

1. S'nin durumu. S, m.446/1-a uyarınca dava ehliyetine sahiptir (olumsuz oy + tutanağa muhalefet). Karar tarihinden itibaren üç ay içinde iptal davası açmalıdır (m.445/1).
2. T'nin durumu. T, çağrının usulüne göre yapılmadığını ileri sürerek m.446/1-b uyarınca dava açabilir; olumsuz oy koşulu aranmaz; ancak aykırılığın karar üzerindeki etkili olduğunu göstermelidir.
3. U'nun durumu. Bilgi alma hakkının kanunen izin verilen ölçü dışında sınırlandırılması, m.447/1-b kapsamında butlan sebebidir; iptaldeki üç aylık süre burada aranmaz.
4. Dilekçe stratejisi. S ve T, dilekçede iptal talebini süresinde ileri sürer; gerekirse aynı davada butlan iddiası da eklenir.
5. Yürütmenin durdurulması. S, kararın uygulanmasının telafisi güç zarar doğuracağını göstererek m.449 uyarınca yürütmenin geri bırakılmasını ister.
6. Şirket tarafı. Şirket, m.448/3 uyarınca davacıların teminat göstermesini isteyebilir.
7. İlan. Yönetim kurulu, davanın açıldığını ve duruşma gününü ilan eder ve internet sitesine koyar (m.448/1); üç aylık süre dolmadan duruşma yapılmaz (m.448/2).

Sık yapılan hatalar

• Üç aylık süreyi kaçırmak. İptal için süre hak düşürücüdür.
• Muhalefetin tutanağa geçirilmemesi. Toplantıya katılan ortağın (a) bendi uyarınca dava açabilmesi için gereklidir.
• Toplantıya çağrılmayan ortağın olumsuz oy şartı arandığını sanması. (b) bendi bu şartı aramaz.
• Butlan sebebiyle iptal süresini beklemek. Butlan süreye bağlı değildir; ancak iptal talebi de yedekte ileri sürülmelidir.
• Yürütmeyi durdurma talebinde bulunmamak. m.449 talebe bağlıdır.
• Teminat yükümlülüğünü hesaba katmamak. Şirket istemi üzerine teminat gösterilmesi istenebilir.
• Yetkili mahkemeyi karıştırmak. Şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesi yetkilidir.
• Dürüstlük kuralına aykırılığı ispatsız ileri sürmek. Çoğunluğun kötüniyetini gösteren somut olgular sunulmalıdır.