Anonim şirket tasfiyesi ve ticaret sicilinden terkin

Şirketin hayatı, kuruluşuyla başlar, sona erme, tasfiye ve sicilden terkin ile biter. Bu üç aşama birbirinden farklıdır: şirket sona erdiğinde hemen ortadan kalkmaz; tasfiye tamamlanana ve unvanı sicilden silinene kadar tüzel kişiliği devam eder.

Sona erme sebepleri (TTK m.529)

TTK m.529/1: anonim şirket:

• a) Esas sözleşmede öngörülen sürenin sona ermesiyle (sürenin sona ermesine rağmen işlere fiilen devam etmek suretiyle belirsiz süreli hâle gelmemişse),
• b) İşletme konusunun gerçekleşmesiyle veya gerçekleşmesinin imkânsız hâle gelmesiyle,
• c) Esas sözleşmede öngörülmüş herhangi bir sona erme sebebinin gerçekleşmesiyle,
• d) 421. maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarına uygun olarak alınan genel kurul kararıyla (sermayenin en az yüzde yetmişbeşi nisabı),
• e) İflasına karar verilmesiyle,
• f) Kanunlarda öngörülen diğer hâllerde,

sona erer.

Organların eksikliği (m.530). Uzun süreden beri şirketin kanunen gerekli organlarından biri mevcut değilse veya genel kurul toplanamıyorsa, pay sahipleri, şirket alacaklıları veya Bakanlığın istemi üzerine, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi, yönetim kurulunu da dinleyerek şirketin durumunu kanuna uygun hâle getirmesi için bir süre belirler. Bu süre içinde durum düzeltilmezse mahkeme şirketin feshine karar verir. Dava açıldığında taraflardan birinin istemi üzerine gerekli önlemler alınabilir.

Haklı sebeple fesih (m.531). Haklı sebeplerin varlığında, sermayenin en az onda birini (halka açık şirketlerde yirmide birini) temsil eden pay sahipleri, asliye ticaret mahkemesinden şirketin feshine karar verilmesini isteyebilir. Mahkeme, fesih yerine, davacı pay sahiplerine paylarının karar tarihine en yakın tarihteki gerçek değerlerinin ödenip davacı pay sahiplerinin şirketten çıkarılmalarına veya duruma uygun düşen ve kabul edilebilir başka bir çözüme karar verebilir. Bu, azınlığa feshi yerine çıkış imkânı veren önemli bir düzenlemedir.

Tescil ve ilan. m.532/1: sona erme, iflastan ve mahkeme kararından başka bir sebepten ileri gelmişse, yönetim kurulunca ticaret siciline tescil ve ilan ettirilir.

Sona ermenin sonucu: tasfiye hâli (m.533)

m.533/1: sona eren şirket tasfiye hâline girer; kanundaki istisnalar saklıdır. m.533/2: tasfiye hâlindeki şirket, pay sahipleriyle olan ilişkileri de dâhil, tasfiye sonuna kadar tüzel kişiliğini korur ve ticaret unvanını "tasfiye hâlinde" ibaresi eklenmiş olarak kullanır. Bu hâlde organlarının yetkileri tasfiye amacıyla sınırlıdır.

İflas hâlinde. m.534: iflas hâlinde tasfiye, iflas idaresi tarafından İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre yapılır; şirket organları temsil yetkilerini ancak iflas idaresince temsil edilmeyen hususlar için korurlar.

Organların durumu. m.535/1: şirket tasfiye hâline girince organların görev ve yetkileri, tasfiyenin yapılabilmesi için zorunlu olan, ancak niteliği gereği tasfiye memurlarınca yapılamayan işlemlere özgülenir. m.535/2: tasfiye işlerinin gereklerinden olan hususlar için genel kurul, tasfiye memurlarınca toplantıya çağrılır.

Tasfiye memurları

Atama. m.536/1: esas sözleşme veya genel kurul kararıyla ayrıca tasfiye memuru atanmadığı takdirde tasfiye, yönetim kurulu tarafından yapılır. Tasfiye memurları pay sahiplerinden veya üçüncü kişilerden olabilir. m.536/2: yönetim kurulu, tasfiye memurlarını ticaret siciline tescil ve ilan ettirir. m.536/3: şirketin feshine mahkemenin karar verdiği hâllerde tasfiye memuru mahkemece atanır. m.536/4: temsile yetkili tasfiye memurlarından en az birinin Türk vatandaşı olması ve yerleşim yerinin Türkiye'de bulunması şarttır.

Görevden alma. m.537/1: genel kurul, esas sözleşme veya genel kurul kararıyla atanmış tasfiye memurlarını her zaman görevden alabilir. m.537/2: pay sahiplerinden birinin istemiyle ve haklı sebeplerin varlığında mahkeme de görevden alabilir.

Yetkiler. m.538/1: genel kurul aksini kararlaştırmamışsa tasfiye memurları şirketin aktiflerini pazarlık yoluyla da satabilir. m.538/2: önemli miktarda aktiflerin toptan satılması için genel kurul kararı gerekir. m.539/2: tasfiye memurlarının tasfiye amacı dışında yaptıkları işlemler, üçüncü kişinin tasfiye amacı dışında olduğunu bildiği veya bilmemesinin mümkün olmadığı ispatlanmadıkça şirketi bağlar. m.539/3: birden fazla tasfiye memuru varsa aksi öngörülmemişse şirketin bağlanabilmesi için imzaya yetkili iki tasfiye memurunun şirket unvanı altında imza atması gerekir.

Tasfiye süreci

İlk envanter ve bilanço. m.540/1: tasfiye memurları görevlerine başlar başlamaz şirketin tasfiyenin başlangıcındaki durumunu inceler; gerekirse uzmanlara değer biçtirir; malvarlığını ve finansal durumu gösteren bir envanter ve bilanço düzenleyip genel kurulun onayına sunar.

Alacaklıların çağrılması. m.541/1: alacaklı oldukları defterlerden veya belgelerden anlaşılan ve yerleşim yerleri bilinen kişiler taahhütlü mektupla; diğer alacaklılar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ve şirketin internet sitesinde, birer hafta arayla yapılacak üç ilanla şirketin sona ermiş bulunduğu konusunda bilgilendirilir ve alacaklarını bildirmeye çağrılır. m.541/2: alacaklı oldukları bilinenler bildirimde bulunmazlarsa alacakları bankaya depo edilir. m.541/3: henüz muaccel olmayan veya uyuşmazlık konusu borçları karşılayacak tutar notere depo edilir; meğerki bu borçlar teminat altına alınmış olsun. m.541/4: bu hükümlere aykırı hareket eden tasfiye memurları haksız ödemelerden 553. madde uyarınca sorumludur.

Diğer görevler. m.542/1: tasfiye memurları süregelen işlemleri tamamlar, pay bedellerinin ödenmemiş kısımlarını tahsil eder, aktifleri paraya çevirir ve borçları öder; tasfiyenin gerektirmediği yeni işlem yapamaz (b); şirket borçları şirket varlığından fazlaysa durumu derhâl asliye ticaret mahkemesine bildirir ve mahkeme iflasın açılmasına karar verir (c); tasfiye uzun sürerse her yıl sonu finansal tabloları ve tasfiye sonunda kesin bilançoyu genel kurula sunar (d).

Kalan varlığın dağıtımı

m.543/1: tasfiye hâlindeki şirketin borçları ödendikten ve pay bedelleri geri verildikten sonra kalan varlığı, esas sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa pay sahipleri arasında, ödedikleri sermayeler ve imtiyaz hakları oranında dağıtılır. m.543/2: alacaklılara üçüncü kez yapılan çağrı tarihinden itibaren üç ay geçmedikçe kalan varlık dağıtılamaz. Hâl ve duruma göre alacaklılar için tehlike yoksa mahkeme üç ay geçmeden de dağıtmaya izin verebilir. m.543/3: aksi belirtilmedikçe dağıtma para olarak yapılır.

Uygulamada bu süre, alacaklıların korunması bakımından kesin bir bekleme süresidir; üç aylık süre dolmadan dağıtım yapılması, tasfiye memurlarının kişisel sorumluluğuna yol açabilir (m.541/4, m.546/2 ve m.553).

Ticaret sicilinden terkin

m.545/1: tasfiyenin sona ermesi üzerine şirkete ait ticaret unvanının sicilden silinmesi tasfiye memurları tarafından sicil müdürlüğünden istenir. İstem üzerine silinme tescil ve ilan edilir. m.545/2: bu Kanun hükümlerine göre tasfiye olunan şirketlerde 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 44. ve 337/a maddeleri uygulanmaz.

Defterlerin saklanması. m.544/1: tasfiyenin sonunda defterler ve tasfiyeye ilişkin belgeler, 82. madde uyarınca saklanır.

Uyuşmazlıklar. m.546/1: pay sahipleri ile tasfiye memurları arasındaki uyuşmazlıkların çözümü basit yargılama usulüne tabidir; mahkeme kararını otuz gün içinde vermeye çalışır.

Ek tasfiye

m.547/1: tasfiyenin kapanmasından sonra ek tasfiye işlemlerinin yapılmasının zorunlu olduğu anlaşılırsa, son tasfiye memurları, yönetim kurulu üyeleri, pay sahipleri veya alacaklılar, asliye ticaret mahkemesinden, bu ek işlemler sonuçlandırılıncaya kadar şirketin yeniden tescilini isteyebilir. m.547/2: mahkeme istemi yerinde bulursa şirketin ek tasfiye için yeniden tesciline karar verir ve tasfiye memurları atayarak tescil ve ilan ettirir. Sicilden silinen şirketin sonradan ortaya çıkan malvarlığı (ör. unutulan alacaklar) bu yolla değerlendirilir.

Örnek senaryo

E A.Ş. ortakları, genel kurul kararıyla şirketi feshetmiştir. Yönetim kurulu tasfiye memuru olarak atanmıştır.

1. Sona erme. Genel kurul, 421/3-4 nisabına uygun karar almışsa şirket m.529/1-d uyarınca sona erer; sona erme yönetim kurulunca tescil ve ilan ettirilir (m.532).
2. Tasfiye hâli. Şirket tasfiye hâline girer ve unvanına "tasfiye hâlinde" ibaresi eklenir (m.533/2).
3. Tasfiye memuru. Esas sözleşme veya genel kurul ayrı atama yapmadığı için tasfiyeyi yönetim kurulu yürütür; tasfiye memurları tescil ve ilan edilir (m.536). Temsile yetkili en az birinin Türk vatandaşı ve Türkiye'de yerleşik olması gerekir.
4. İlk envanter. Tasfiye memurları envanter ve bilanço düzenleyip genel kurula sunar (m.540).
5. Alacaklı çağrısı. Bilinen alacaklılara taahhütlü mektup; diğerlerine birer hafta arayla üç ilan yapılır (m.541/1). Bildirimde bulunmayan bilinen alacaklıların alacakları bankaya depo edilir.
6. Borç fazlalığı. Borçlar varlıktan fazla çıkarsa tasfiye memurları durumu derhâl mahkemeye bildirir ve iflas açılır (m.542/1-c).
7. Dağıtım. Borçlar ödendikten ve alacaklılara üçüncü çağrı tarihinden itibaren üç ay geçtikten sonra kalan varlık pay sahiplerine sermaye oranında dağıtılır (m.543).
8. Terkin. Tasfiye bitince tasfiye memurları unvanın sicilden silinmesini ister (m.545); sonradan yeni malvarlığı çıkarsa ek tasfiye için mahkemeden yeniden tescil istenebilir (m.547).

Sık yapılan hatalar

• Sona ermeyi şirketin yok olması sanmak. Tasfiye sonuna kadar tüzel kişilik devam eder.
• Tasfiye memurlarını tescil ve ilan ettirmemek. m.536/2 buna zorunlu tutar.
• Alacaklıları çağırmadan dağıtım yapmak. m.541 ve m.543 sorumluluk doğurur.
• Üç aylık beklemeyi kısaltmak. m.543/2 dağıtımı sınırlar.
• Borç fazlasını mahkemeye bildirmemek. m.542/1-c derhâl bildirimi zorunlu kılar.
• Tasfiye amacı dışında yeni işlem yapmak. m.542/1-b bunu yasaklar.
• Yabancı tasfiye memurlarında vatandaşlık şartını unutmak. m.536/4 en az bir Türk vatandaşı ister.
• Silinmeden sonra ortaya çıkan malvarlığını değerlendirmemek. m.547 ek tasfiye yolunu açar.