Limited şirkette ortaklıktan çıkma ve çıkarılma: sözleşmeyle, haklı sebeple, genel kurul kararıyla (TTK m.638-640)

Limited şirketlerde bir ortağın şirketle ilişkisinin sona ermesi, gönüllü çıkma veya istem dışı çıkarılma yoluyla gerçekleşebilir. TTK m.638-640, bu iki yolun şartlarını ve usulünü ayrı ayrı düzenler.

Sözleşmeyle tanınan çıkma hakkı (TTK m.638/1)

Kanun, şirket sözleşmesine geniş bir serbesti tanır: şirket sözleşmesi, ortaklara şirketten çıkma hakkını tanıyabilir ve bu hakkın kullanılmasını belirli şartlara bağlayabilir. Yani limited şirket kurulurken (veya sonradan sözleşme değişikliğiyle), ortaklara belirli koşullar altında (örn. belirli bir süre geçtikten sonra, belirli bir bildirim süresiyle) şirketten çıkma hakkı tanınabilir.

Haklı sebeple çıkma davası (TTK m.638/2)

Şirket sözleşmesinde çıkma hakkı tanınmamış olsa bile, kanun her ortağa bağımsız bir güvence sağlar: her ortak, haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmasına karar verilmesi için dava açabilir. Bu, sözleşmesel bir hakka bağlı olmayan, doğrudan kanundan doğan bir haktır.

Dava sırasında mahkeme, istem üzerine, davacının ortaklıktan doğan hak ve borçlarının bazılarının veya tümünün dondurulmasına veya davacı ortağın durumunun teminat altına alınması amacıyla diğer önlemlere karar verebilir — bu, dava süresince ortağın konumunun korunmasını sağlar.

Diğer ortakların çıkmaya katılma hakkı (TTK m.639)

Bir ortak, sözleşmeye dayanarak çıkma isteğinde bulunduğunda veya haklı sebeplerle çıkma davası açtığında, müdür veya müdürler durumu gecikmeksizin diğer ortaklara bildirmek zorundadır. Bu bildirimden sonra, diğer ortaklardan her biri, haberin kendisine ulaştığı tarihten itibaren bir ay içinde:

• Şirket sözleşmesinde öngörülen haklı sebep kendisi için de geçerliyse, kendisinin de çıkmaya katılacağını müdürlere bildirebilir, veya
• Kendi davasını açarak mevcut haklı sebep çıkma davasına katılabilir.

Bu düzenleme, benzer durumdaki ortakların eşit muamele görmesini ve tek bir sürecin birden fazla ortağı kapsayabilmesini sağlar.

Genel kurul kararıyla çıkarma (TTK m.640/1-2)

Şirket, bir ortağı istemeden de şirketten çıkarabilir. Bunun ilk yolu: şirket sözleşmesinde, bir ortağın genel kurul kararı ile şirketten çıkarılabileceği sebepler öngörülebilir. Böyle bir sebep gerçekleştiğinde, genel kurul bu ortağı çıkarma kararı alabilir.

Ancak bu karar kesin ve itirazsız değildir: çıkarılan ortak, kararın noter aracılığıyla kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde iptal davası açabilir. Bu üç aylık süre, çıkarma kararının hukuka veya sözleşmeye uygunluğunu yargı önünde tartışabilmek için tanınan bir güvencedir.

Mahkeme kararıyla çıkarma (TTK m.640/3)

Kanun ikinci bir çıkarma yolu daha tanır: şirketin istemi üzerine, ortağın mahkeme kararıyla haklı sebebe dayanılarak şirketten çıkarılması. Bu yol, sözleşmede önceden bir çıkarma sebebi öngörülmemiş olsa bile, şirketin haklı bir sebebe dayanarak dava açıp mahkemeden çıkarma kararı istemesini mümkün kılar.

Örnek senaryo

Bir limited şirketin ortaklarından biri, diğer ortaklarla arasındaki ciddi anlaşmazlıklar nedeniyle şirketle ilişkisini sona erdirmek ister. Şirket sözleşmesinde bir çıkma hakkı öngörülmemiştir. Bu ortak, TTK m.638/2 uyarınca haklı sebeplerin varlığını ileri sürerek çıkma davası açar. Müdür, durumu diğer ortaklara bildirir; ortaklardan biri, aynı haklı sebebin kendisi için de geçerli olduğunu düşünerek bir ay içinde kendi davasını açıp mevcut davaya katılır. Bu arada şirket, farklı bir ortağın şirket sözleşmesine aykırı davranışları nedeniyle genel kurul kararıyla o ortağı çıkarır; çıkarılan ortak, kararın noter aracılığıyla kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde bu karara karşı iptal davası açabilir.

Sık yapılan hatalar

• Sözleşmede çıkma hakkı yoksa hiçbir şekilde çıkılamayacağını sanmak. TTK m.638/2, sözleşmede hak tanınmasa bile haklı sebeple dava yoluyla çıkma imkânı sağlar.
• Diğer ortakların bir ay içinde katılma hakkını kaçırması. TTK m.639/2'deki bir aylık süre, haberin ulaştığı tarihten işlemeye başlar; bu süre kaçırılırsa aynı davaya katılma hakkı kaybedilebilir.
• Çıkarma kararına karşı üç aylık iptal davası süresini kaçırmak. TTK m.640/2'deki süre, kararın noter aracılığıyla bildirilmesinden itibaren işler; bu süre geçtikten sonra açılan iptal davası süre yönünden reddedilebilir.
• Genel kurul kararıyla çıkarmanın her zaman geçerli olduğunu düşünmek. Çıkarma sebebi, şirket sözleşmesinde önceden öngörülmüş olmalıdır; öngörülmemiş bir sebeple alınan çıkarma kararı iptal davasında geçersiz sayılabilir.
• Mahkeme kararıyla çıkarma ile genel kurul kararıyla çıkarmayı karıştırmak. Bunlar iki ayrı yoldur: biri şirketin doğrudan genel kurul kararıyla harekete geçmesini, diğeri şirketin dava açıp mahkemeden karar almasını gerektirir.