Anonim şirket genel kurulu: çağrı, toplantı ve karar nisapları

Genel kurul, anonim şirketin pay sahiplerinin şirket işlerine ilişkin haklarını kullandığı en yüksek organdır. Genel kurul kararlarının geçerliliği, usulüne uygun çağrıya, toplantı ve karar nisaplarına sıkı sıkıya bağlıdır; usul hataları, sonradan iptal davasına konu olabilir.

Genel kurulun yeri ve toplantı türleri

TTK m.407/1: pay sahipleri şirket işlerine ilişkin haklarını genel kurulda kullanırlar; kanuni istisnalar saklıdır.

m.407/2: murahhas üyelerle en az bir yönetim kurulu üyesinin genel kurul toplantısında hazır bulunmaları şarttır; diğer yönetim kurulu üyeleri katılabilir. Denetçi genel kurulda hazır bulunur; üyeler ve denetçiler görüş bildirebilir.

m.409/1: genel kurullar olağan ve olağanüstü toplanır. Olağan toplantı her faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılır. Bu toplantılarda organların seçimine, finansal tablolara, yönetim kurulunun yıllık raporuna, kârın kullanım şekline, dağıtılacak kâr paylarının oranlarının belirlenmesine, yönetim kurulu üyelerinin ibralarına ve faaliyet dönemini ilgilendiren diğer konulara ilişkin müzakere yapılır ve karar alınır. m.409/2: gerektiğinde genel kurul olağanüstü toplantıya çağrılır. m.409/3: aksine esas sözleşme hükmü yoksa genel kurul şirket merkezinin bulunduğu yerde toplanır.

Çağrı: kim, nasıl, ne zaman?

Çağırma yetkisi. m.410/1: genel kurul, süresi dolmuş olsa bile yönetim kurulu tarafından toplantıya çağrılabilir; tasfiye memurları da görevleriyle ilgili konular için çağırabilir. m.410/2: yönetim kurulunun devamlı olarak toplanamaması, toplantı nisabının oluşmasına imkân bulunmaması veya mevcut olmaması hâllerinde, mahkemenin izniyle, tek bir pay sahibi genel kurulu toplantıya çağırabilir; mahkemenin kararı kesindir.

Azlığın çağrı hakkı. m.411/1: sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini oluşturan pay sahipleri, yönetim kurulundan, yazılı olarak gerektirici sebepleri ve gündemi belirterek genel kurulun toplantıya çağrılmasını veya karara bağlanmasını istedikleri konuların gündeme konulmasını isteyebilir. Esas sözleşme ile bu hak daha az paya sahip pay sahiplerine de tanınabilir. m.411/3: çağrı ve gündeme madde konulması istemi noter aracılığıyla yapılır. m.411/4: yönetim kurulu çağrıyı kabul ederse genel kurul en geç kırkbeş gün içinde yapılacak şekilde toplantıya çağrılır; aksi hâlde çağrı istem sahiplerince yapılır.

Gündem. m.413/2: gündemde bulunmayan konular genel kurulda müzakere edilemez ve karara bağlanamaz; kanuni istisnalar saklıdır. m.413/3: yönetim kurulu üyelerinin görevden alınmaları ve yenilerinin seçimi, yılsonu finansal tablolarının müzakeresi maddesiyle ilgili sayılır.

Çağrının şekli ve süresi. TTK m.414/1: genel kurul toplantıya, esas sözleşmede gösterilen şekilde, şirketin internet sitesinde ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanan ilanla çağrılır. Bu çağrı, ilan ve toplantı günleri hariç olmak üzere, toplantı tarihinden en az iki hafta önce yapılır. Pay defterinde yazılı pay sahiplerine ve önceden şirkete pay senedi veya pay sahipliğini ispatlayıcı belge vererek adreslerini bildiren pay sahiplerine, toplantı günü ile gündem ve ilanın çıktığı gazeteler iadeli taahhütlü mektupla bildirilir.

Çağrısız toplantı (toplu toplantı). m.416/1: bütün payların sahipleri veya temsilcileri, aralarından biri itirazda bulunmadığı takdirde, çağrıya ilişkin usule uyulmaksızın genel kurul olarak toplanabilir ve toplantı nisabı varolduğu sürece karar alabilirler. m.416/2: çağrısız toplanan genel kurulda gündeme oybirliği ile madde eklenebilir; aksine esas sözleşme hükmü geçersizdir. Bu yol, özellikle küçük ortaklı şirketlerde çağrı formalitelerinin atlanmasını sağlar; ancak tek bir ortağın itirazı yeterlidir.

Toplantının yapılması

Başkanlık. m.419/1: esas sözleşmede aksine bir düzenleme yoksa toplantıyı, genel kurul tarafından seçilen ve pay sahibi olması şart olmayan bir başkan yönetir; başkan tutanak yazmanını ve gerekirse oy toplama memurunu belirleyerek başkanlığı oluşturur. m.419/2: yönetim kurulu, genel kurulun çalışma esas ve usullerine ilişkin kuralları içeren bir iç yönerge hazırlar; genel kurulun onayından sonra yürürlüğe girer ve tescil ve ilan edilir.

Temsil. m.425/1: pay sahibi, genel kurula kendisi katılabileceği gibi, pay sahibi olan veya olmayan bir kişiyi temsilcisi olarak gönderebilir. Temsilcinin pay sahibi olmasını öngören esas sözleşme hükmü geçersizdir. m.426/1: nama yazılı payların ve senede bağlanmamış payların sahiplik hakları, pay defterinde kayıtlı pay sahibi veya onun yazılı yetkilendirdiği kişi tarafından kullanılır.

Oy yasağı. m.436/1: pay sahibi kendisi, eşi, alt ve üstsoyu veya bunların ortağı oldukları şahıs şirketleri ya da hâkimiyetleri altındaki sermaye şirketleri ile şirket arasındaki kişisel nitelikte bir işe veya işleme veya herhangi bir yargı kurumu ya da hakemdeki davaya ilişkin müzakerelerde oy kullanamaz. m.436/2: yönetim kurulu üyeleri ile yönetimde görevli imza yetkisini haiz kişiler, yönetim kurulu üyelerinin ibra edilmelerine ilişkin kararlarda kendilerine ait paylardan doğan oy haklarını kullanamaz.

Toplantı ve karar nisapları

Toplantı nisabı. TTK m.418/1: genel kurullar, kanunda veya esas sözleşmede daha ağır nisap öngörülmüş hâller hariç, sermayenin en az dörtte birini karşılayan payların sahiplerinin veya temsilcilerinin varlığıyla toplanır. Bu nisabın toplantı süresince korunması şarttır. İlk toplantıda nisaba ulaşılamadığı takdirde, ikinci toplantının yapılabilmesi için nisap aranmaz.

Karar nisabı. m.418/2: kararlar toplantıda hazır bulunan oyların çoğunluğu ile verilir.

Esas sözleşme değişikliği. m.421/1: kanunda veya esas sözleşmede aksine hüküm bulunmadığı takdirde, esas sözleşmeyi değiştiren kararlar, şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda, toplantıda mevcut oyların çoğunluğu ile alınır. İlk toplantıda nisap elde edilemezse en geç bir ay içinde ikinci bir toplantı yapılabilir; ikinci toplantı için nisap, sermayenin en az üçte birinin temsil edilmesidir. Bu nisapları düşüren esas sözleşme hükümleri geçersizdir.

Daha ağır nisaplar:

• Oybirliği (sermayenin tümünü oluşturan payların sahipleri): bilanço zararlarının kapatılması için yükümlülük ve ikincil yükümlülük koyan kararlar, şirket merkezinin yurt dışına taşınması (m.421/2).
• Sermayenin en az yüzde yetmişbeşi: işletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması, nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması (m.421/3).

m.421/4: bu ağırlaştırılmış nisaplara ilk toplantıda ulaşılamadığı takdirde izleyen toplantılarda da aynı nisap aranır.

Bilgi alma ve ibra

TTK m.437/1: finansal tablolar, yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu, denetleme raporları ve kâr dağıtım önerisi, genel kurul toplantısından en az onbeş gün önce şirketin merkez ve şubelerinde pay sahiplerinin incelemesine hazır bulundurulur. Bu husus ayrı bir yazıda ("bilgi alma hakkı") ayrıntılandırılmıştır.

Bilançonun onayı ve ibra. m.424/1: bilançonun onaylanmasına ilişkin genel kurul kararı, kararda aksine açıklık bulunmadığı takdirde, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve denetçilerin ibrası sonucunu doğurur. Ancak bilançoda bazı hususlar hiç veya gereği gibi belirtilmemişse veya bilanço şirketin gerçek durumunun görülmesine engel olacak hususlar içeriyor ve bu hususta bilinçli hareket edilmişse onama ibra etkisini doğurmaz.

Örnek senaryo

N A.Ş.'nin faaliyet dönemi 31 Aralık'ta sona ermiştir. Yönetim kurulu genel kurulu 15 Şubat'ta toplamayı planlamaktadır. Ortaklardan P sermayenin %12'sine sahiptir ve gündeme "yönetim kurulunun sorumluluğu" maddesinin eklenmesini istemektedir.

1. Toplantı zamanı. Olağan genel kurul faaliyet dönemi sonundan itibaren üç ay içinde yapılmalıdır (m.409/1); 15 Şubat bu süre içindedir.
2. Çağrı. İlan, şirketin internet sitesinde ve Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmalı ve ilan ile toplantı günleri hariç en az iki hafta önce yapılmalıdır (m.414/1). Pay defterindeki ortaklara iadeli taahhütlü mektupla bildirim yapılır.
3. Azlık hakkı. P, sermayenin %12'sine (onda birinden fazla) sahip olduğundan, noter aracılığıyla yönetim kurulundan gündeme madde konulmasını isteyebilir (m.411/1, m.411/3). Bu istem, çağrı ilanının yayımına ilişkin ilan ücretinin yatırılmasından önce yönetim kuruluna ulaşmış olmalıdır (m.411/2).
4. Nisap. Toplantıda sermayenin en az dörtte biri temsil edilmelidir (m.418/1); kararlar toplantıda hazır bulunan oyların çoğunluğuyla verilir.
5. Yönetim kurulunun ibrası. Yönetim kurulu üyeleri, kendi ibralarına ilişkin kararda oy kullanamaz (m.436/2).
6. Esas sözleşme değişikliği. Aynı toplantıda esas sözleşme değişikliği gündemdeyse, sermayenin en az yarısı temsil edilmelidir; nisap oluşmazsa bir ay içinde ikinci toplantıda üçte bir aranır (m.421/1).
7. Tutanak. Toplantıda alınan kararlar tutanağa geçirilir; ilan, çağrı ve nisap eksiklikleri iptal davası riski doğurur.

Sık yapılan hatalar

• Olağan toplantıyı üç aylık süre dışında yapmak. m.409/1 süreyi belirler.
• İki haftalık çağrı süresini hatalı hesaplamak. İlan ve toplantı günleri hesaba katılmaz.
• Pay defterindeki ortaklara ayrıca bildirim yapmamak. m.414/1 iadeli taahhütlü mektup öngörür.
• Gündemde olmayan konuda karar almak. m.413/2 buna izin vermez (istisnalar saklı).
• Azlık istemini noter aracılığıyla yapmamak. m.411/3 noter şartı arar.
• Temsilcinin pay sahibi olması şartını esas sözleşmeye koymak. m.425/1 uyarınca geçersizdir.
• Yönetim kurulu üyelerinin kendi ibralarında oy kullanması. m.436/2 yasaklar.
• Esas sözleşme değişiklik nisaplarını yanlış uygulamak. m.421'deki oybirliği ve yüzde yetmişbeş nisapları unutulmamalıdır.