Limited şirket kuruluşu: şartlar, sözleşme ve tescil

Limited şirket, Türkiye'de küçük ve orta ölçekli işletmeler için en yaygın şirket türüdür. Ortakların sorumluluğunun sınırlı olması, sermayenin paylara bölünmesi ve kurulum kolaylığı onu cazip kılar. Kuruluşta yapılacak hatalar ise sonradan tescil, sorumluluk ve ortaklar arası uyuşmazlık olarak geri dönebilir.

Tanım ve temel özellikler

TTK m.573/1: limited şirket, bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulur; esas sermayesi belirli olup, bu sermaye esas sermaye paylarının toplamından oluşur.

m.573/2: ortaklar, şirket borçlarından sorumlu olmayıp, sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdürler.

m.573/3: limited şirket, kanunen yasak olmayan her türlü ekonomik amaç ve konu için kurulabilir.

m.602/1: şirket, borç ve yükümlülükleri dolayısıyla sadece malvarlığıyla sorumludur. Bu, ortağın şahsi malvarlığının şirket borçlarına karşı korunması demektir; ancak ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri gibi sözleşmesel istisnalar saklıdır.

Ortak sayısı

TTK m.574/1: ortakların sayısı elliyi aşamaz. Bu sınır, limited şirketin kapalı yapısını gösterir.

Tek ortaklı şirket. m.574/2: ortak sayısı bire düşerse, durum bu sonucu doğuran işlem tarihinden itibaren yedi gün içinde müdürlere yazıyla bildirilir. Müdürler, bildirimin alınması tarihinden başlayarak yedinci günün sonuna kadar, şirketin tek ortaklı olduğunu, bu ortağın adını, yerleşim yerini ve vatandaşlığını tescil ve ilan ettirirler; aksi hâlde doğacak zarardan sorumlu olurlar. Aynı yükümlülük, şirketin bir ortakla kurulduğu hâllerde de geçerlidir.

m.574/3: şirket, tek ortağının kendisinin olacağı bir şirkete dönüşeceği sonucunu doğuracak şekilde esas sermaye payını iktisap edemez.

Şirket sözleşmesi

Şekil. m.575/1: şirket sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması ve kurucular tarafından ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalanması şarttır. Şirketin kuruluşunda şirket sözleşmesini içeren kâğıtlardan değerli kâğıt bedeli alınmaz.

Zorunlu içerik. m.576/1: şirket sözleşmesinde şu kayıtların açıkça yer alması gerekir:

• a) Şirketin ticaret unvanı ve merkezinin bulunduğu yer,
• b) Esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış şekilde işletme konusu,
• c) Esas sermayenin itibari tutarı, esas sermaye paylarının sayısı, itibari değerleri, varsa imtiyazlar ve pay grupları,
• d) Müdürlerin adları, soyadları, unvanları, vatandaşlıkları,
• e) Şirket tarafından yapılacak ilanların şekli.

Bu unsurlardan birinin eksik olması, tescilin reddine veya şirket sözleşmesinin geçersizliğine yol açabilir. Özellikle işletme konusunun "esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış" olması aranır; çok genel ve belirsiz ifadeler tescil aşamasında sorun yaratır.

Esas sermaye alt sınırı. TTK m.580, limited şirketin esas sermayesi için kanunda bir alt sınır belirler ve bu sınırın Cumhurbaşkanınca artırılabileceğini öngörür (m.580/2). Bu nedenle kuruluştan önce yürürlükteki güncel alt sınır mutlaka kontrol edilmelidir; kanun metnindeki rakam yerine, Cumhurbaşkanı kararlarıyla belirlenen güncel tutar esas alınır.

Pay değerleri. m.583/1-2: esas sermaye paylarının itibari değerleri kanunda belirtilen alt tutar veya bunun katları olmalıdır; paylar farklı itibari değerlere sahip olabilir. m.583/3: bir ortak birden fazla paya sahip olabilir. m.583/5: pay bedeli şirket sözleşmesinde öngörüldüğü şekilde nakit veya ayın olarak ya da alacağın takası yoluyla ödenir.

Kuruluş ve sermaye ödemesi

TTK m.585/1: şirket, kurucuların sermayenin tamamını ödemeyi şartsız olarak taahhüt ettikleri, ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzaladığı şirket sözleşmesinde limited şirket kurma iradelerini açıklamalarıyla kurulur. Pay bedellerinin ödenmesi, ödeme yeri, ifa borcu ve ifa etmemenin sonuçları bakımından anonim şirket hükümleri kıyasen uygulanır. Ancak nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az yüzde yirmibeşinin tescilden önce ödenmesi şartı limited şirketler bakımından uygulanmaz (7099 sayılı Kanunla eklenen cümle).

Bu, anonim şirketten önemli bir farktır: TTK m.344/1 uyarınca anonim şirkette nakdi payların en az %25'i tescilden önce, geri kalanı tescilden itibaren yirmi dört ay içinde ödenir; limited şirkette ise %25 ön ödeme şartı yoktur.

Tescil ve tüzel kişilik

Tescil süresi. TTK m.587/1: şirket sözleşmesinin tamamı, kurucuların imzalarının ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalandığı tarihi izleyen otuz gün içinde, şirketin merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan olunur.

Tüzel kişilik. m.588/1: şirket, ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. Yani tescil öncesinde şirket tüzel kişi olarak var olmaz; taraflar arasındaki ilişki adi ortaklık niteliğinde kalır.

Kuruluş giderleri. m.588/2: şirketçe kabul olunmadığı takdirde, kuruluş giderleri kurucular tarafından karşılanır ve bunların pay sahiplerine rücu hakları yoktur.

Tescil öncesi işlemler. m.588/3: tescilden önce şirket adına işlem yapanlar, bu işlemler dolayısıyla şahsen ve müteselsilen sorumludur. m.588/4: bu gibi taahhütlerin, ileride kurulacak şirket adına yapıldıklarının açıkça bildirilmeleri ve şirketin ticaret siciline tescilini izleyen üç aylık süre içinde şirket tarafından kabul edilmeleri koşuluyla, bunlardan yalnız şirket sorumlu olur.

Uygulamadaki sonuç: kuruluş sürecinde kira sözleşmesi, cihaz alımı, mal siparişi gibi işlemler yapılacaksa, bunlar "kurulmakta olan şirket adına" yapıldığı açıkça belirtilmeli ve tescilden sonraki üç ay içinde şirket yönetimince yazılı olarak kabul edilmelidir; aksi hâlde işlemi yapan kişi şahsen sorumlu kalır.

Yönetim ve temsil

TTK m.623/1: şirketin yönetimi ve temsili şirket sözleşmesi ile düzenlenir. Yönetim ve temsil, müdür sıfatını taşıyan bir veya birden fazla ortağa veya tüm ortaklara ya da üçüncü kişilere verilebilir; ancak en azından bir ortağın şirketi yönetim hakkının ve temsil yetkisinin bulunması gerekir. m.623/2: müdürlerden biri tüzel kişiyse, tüzel kişi adına görevi yerine getirecek gerçek kişiyi belirler.

Müdürlerin görev ve rekabet yasağı. m.626/1: müdürler görevlerini tüm özeni göstererek yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kuralı çerçevesinde gözetmekle yükümlüdür. m.626/2: şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemiş veya diğer tüm ortaklar yazılı olarak izin vermemişse, müdürler şirketle rekabet oluşturan bir faaliyette bulunamazlar.

Şirket sözleşmesinin değiştirilmesi

TTK m.589/1: aksi şirket sözleşmesinde öngörülmediği takdirde, şirket sözleşmesi esas sermayenin üçte ikisini temsil eden ortakların kararıyla değiştirilebilir. m.589/2: şirket sözleşmesinde yapılan her değişiklik tescil ve ilan edilir.

Örnek senaryo

K, L ve M üç kişi limited şirket kurmak istemektedir. Kuruluş sürecinde M, ileride kurulacak şirket adına bir ofis kiralamış ve sözleşmeyi kendi adına imzalamıştır.

1. Ortak sayısı. Üç ortak, m.574/1'deki elli sınırının altındadır; sorun yoktur.
2. Şirket sözleşmesi. Sözleşme, m.576'daki zorunlu kayıtları içermeli ve ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalanmalıdır (m.575/1).
3. Sermaye ve ödeme. Kurucular sermayenin tamamını şartsız taahhüt eder (m.585/1); nakden taahhüt edilen payların yüzde yirmibeşinin tescilden önce ödenmesi şartı limited şirkette uygulanmaz; güncel esas sermaye alt sınırı kontrol edilir (m.580).
4. Tescil. İmzadan itibaren otuz gün içinde tescil ve ilan yaptırılır (m.587/1). Tescille birlikte şirket tüzel kişilik kazanır (m.588/1).
5. Ofis kirası. M, kira sözleşmesini "kurulacak şirket adına" yaptığını açıkça belirtmişse ve şirket, tescili izleyen üç ay içinde bu sözleşmeyi kabul ederse, yalnızca şirket sorumlu olur (m.588/4). Kabul edilmezse veya "şirket adına" ibaresi yoksa M şahsen ve müteselsilen sorumlu kalır (m.588/3).
6. Yönetim. Şirket sözleşmesine müdürler yazılır; en az bir ortağın yönetim ve temsil yetkisi olmalıdır (m.623/1).
7. Sonraki değişiklikler. Sözleşme değişikliği için aksi öngörülmemişse esas sermayenin üçte ikisi yeterlidir (m.589/1) ve değişiklik tescil edilir.

Sık yapılan hatalar

• Şirket sözleşmesinde zorunlu kayıtları eksik bırakmak. m.576'daki beş unsur açıkça yer almalıdır.
• İşletme konusunu çok genel yazmak. "Esaslı noktaları belirtilmiş ve tanımlanmış" olması aranır.
• Otuz günlük tescil süresini kaçırmak. m.587/1 tescil ve ilan süresini belirler.
• Tescilden önce şahsi adına işlem yapmak. m.588/3 uyarınca işlemi yapan şahsen sorumludur.
• Şirket adına yapılan sözleşmeyi tescilden sonra kabul etmemek. Üç aylık kabul süresi kaçırılırsa sorumluluk devam eder (m.588/4).
• Limited şirkette %25 ön ödeme gerekir sanmak. Bu şart limited şirketler bakımından uygulanmaz.
• Güncel sermaye alt sınırını kontrol etmemek. Kanundaki tutar Cumhurbaşkanı kararıyla değişebilir.
• Tek ortağa düşen şirkette bildirim ve tescili unutmak. m.574/2 yedi günlük süreler ve sorumluluk öngörür.