Hizmet borçlanması: doğum ve askerlik sürelerinin sigortalılığa sayılması (5510 s.K. m.41)

Sigortalılık süresinin hesaplanmasında, fiilen çalışılmayan ancak kanunun özel olarak tanıdığı bazı süreler de belirli şartlarla dikkate alınabilir. Bu mekanizma hizmet borçlanması olarak adlandırılır ve 5510 sayılı Kanun'un m.41'inde düzenlenir.

Borçlanılabilecek başlıca süreler

5510 s.K. m.41/1, borçlanılabilecek süreleri (a)'dan (j)'ye kadar sayar; en sık kullanılan türler:

• (a) Doğum borçlanması: ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile üç defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla, çocuğun yaşaması şartıyla borçlanılacak süreler,
• (b) Askerlik borçlanması: er veya erbaş olarak silah altında veya yedek subay, yedek astsubay okulunda geçen süreler,
• (d) Doktora/uzmanlık borçlanması: sigortalı olmaksızın doktora öğrenimi veya tıpta uzmanlık için geçirilen normal öğrenim süreleri,
• (e) Avukatlık stajı borçlanması: sigortalı olmaksızın avukatlık stajını yapanların normal staj süreleri,
• (f) Tutukluluk borçlanması: sigortalıyken tutuklanan veya gözaltına alınıp beraat edenlerin bu süreleri.

Borçlanma şartı: yazılı talep ve prim ödemesi

Madde, tüm bu sürelerin borçlanılabilmesi için ortak bir usul öngörür: ilgililerin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde belirlenen prime esas kazanç sınırları arasında kendilerince belirlenecek günlük kazanç üzerinden hesaplanacak primlerini, borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartıyla, borçlandırılan süreler sigortalılıklarına sayılır.

Doğum ve askerlik gibi (a) bendi dışındaki sürelerin borçlanma primi, günlük kazancın yüzde otuzikisi üzerinden; diğerleri için ise yüzde kırkbeşi üzerinden hesaplanır.

Ödenmezse ne olur?

Madde, prim ödemesinin zamanında yapılmasının önemini vurgular: bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar için yeni başvuru şartı aranır. Ayrıca, primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz — bu, borçlanma talebinde bulunmanın tek başına yeterli olmadığını, primin süresinde ödenmesinin zorunlu olduğunu gösterir.

Sigortalılık başlangıcının geriye götürülmesi

Madde önemli bir sonucu daha düzenler: sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlandırılma hâlinde, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür. Bu, hizmet borçlanmasının yalnızca prim gün sayısını değil, doğrudan sigortalılığın başlangıç tarihini de etkileyebileceği anlamına gelir.

Örnek senaryo

Bir kadın sigortalı, doğum yapmış ve doğum sonrası ücretsiz izin kullanmıştır. Bu süreyi borçlanmak isteyen sigortalı, yazılı olarak Kuruma başvurur ve kendisine tebliğ edilen prim borcunu bir ay içinde öder; bu şekilde borçlanılan süre, sigortalılığına eklenir ve gerekirse sigortalılığının başlangıç tarihi de geriye götürülür.

Sık yapılan hatalar

• Borçlanma talebinin tek başına yeterli olduğunu, prim ödemenin isteğe bağlı olduğunu sanmak. Primi ödenmeyen süreler hizmetten sayılmaz.
• Bir aylık ödeme süresini kaçırıp aynı başvuruyla devam edilebileceğini düşünmek. Süre kaçırılırsa yeni bir başvuru gerekir.
• Doğum borçlanmasının sınırsız sayıda kullanılabileceğini sanmak. Kanun bunu üç defa ile ve doğumdan sonraki iki yıllık süreyle sınırlar.
• Hizmet borçlanmasının yalnızca prim gün sayısını artıracağını, başlangıç tarihini etkilemeyeceğini düşünmek. Madde uyarınca sigortalılık başlangıcı da geriye götürülebilir.