İsteğe bağlı sigortanın başlangıcı ve sona ermesi (5510 s.K. m.51)

İsteğe bağlı sigortalı olma şartlarını taşıyan bir kişinin bu sigortalılığının hangi tarihte başlayıp hangi hâllerde sona ereceği, 5510 sayılı Kanun'un m.51'inde ayrıca düzenlenir.

Sigortalılığın başlangıç tarihi

5510 s.K. m.51/1 uyarınca isteğe bağlı sigortalılık, müracaatın Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden itibaren başlar. Bu, sigortalılığın başvuru tarihinin ertesi günden itibaren işlemeye başladığı, başvuru tarihinin kendisinin sigortalılık süresine dahil olmadığı anlamına gelir.

Zorunlu sigortalılıkla çakışma hâlinde primlerin iadesi

m.51/2, önemli bir güvenceyi düzenler: isteğe bağlı sigortalı olarak prim ödenen tarihlerde, 4 üncü maddeye göre sigortalı olmayı gerektirecek çalışması bulunduğu tespit edilenlerin, zorunlu sigortalılıkla çakışan isteğe bağlı prim ödenen süreleri iptal edilerek, bu süreye ilişkin ödedikleri primler ilgililere iade edilir.

Bu kural, bir kişinin aynı anda hem zorunlu hem isteğe bağlı sigortalı olarak prim ödemesinin önüne geçer — zorunlu sigortalılık tespit edildiğinde, çakışan isteğe bağlı primler iptal edilip iade edilir, mükerrer prim ödemesi önlenir.

Sigortalılığın sona erme hâlleri

m.51/4, isteğe bağlı sigortalılığın üç ayrı hâlde sona ereceğini düzenler:

• (a) İsteğe bağlı sigortalılığını sona erdirme talebinde bulunanların, primi ödenmiş son günü takip eden günden,
• (b) Aylık talebinde bulunanların, aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden,
• (c) Ölen sigortalının ölüm tarihinden,

itibaren sona erer. Bu üç hâl, sigortalılığın sona erme anını her senaryoya göre net biçimde belirler.

Ödenen primlerin değerlendirilmesi

m.51/5 uyarınca, isteğe bağlı sigorta primi ödenmiş süreler, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulamasında dikkate alınır ve bu süreler 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalılık süresi olarak kabul edilir. Bu, isteğe bağlı sigortalılık döneminin, sonraki emeklilik veya sağlık hakları hesaplamalarında gerçek bir sigortalılık süresi gibi değerlendirileceğini gösterir.

Neden bu net sona erme kuralları önemlidir?

İsteğe bağlı sigortalılığın hangi tarihte sona erdiğinin net olması, hem prim yükümlülüğünün ne zaman biteceğini hem de sigortalılık süresinin doğru hesaplanmasını sağlar. Özellikle aylık talebinde bulunma ve ölüm hâllerinde net bir sona erme tarihi belirlenmesi, sonraki hak hesaplamalarında belirsizliği önler.

Örnek senaryo

Bir kişi, isteğe bağlı sigortalı olarak prim ödemeye başlamıştır; başvurusu 10 Ocak'ta Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Sigortalılığı, 11 Ocak'tan itibaren başlar. Bu kişi daha sonra bir işte zorunlu sigortalılık gerektirecek şekilde çalışmaya başlarsa, çakışan isteğe bağlı prim ödeme süreleri iptal edilir ve ödediği primler kendisine iade edilir.

Sık yapılan hatalar

• Sigortalılığın başvuru tarihinin kendisinden itibaren başladığını sanmak. Sigortalılık, başvuru tarihini izleyen günden itibaren başlar.
• Zorunlu ve isteğe bağlı sigortalılığın aynı anda geçerli olabileceğini düşünmek. Çakışma tespit edilirse isteğe bağlı süre iptal edilip primler iade edilir.
• Sigortalılığın sona erme tarihinin her durumda aynı kurala tabi olduğunu sanmak. Sona erme, talep türüne göre (vazgeçme, aylık talebi, ölüm) farklı tarihlere bağlanır.
• İsteğe bağlı sigorta priminin sonraki hesaplamalarda dikkate alınmayacağını düşünmek. m.51/5 uyarınca bu süreler gerçek sigortalılık süresi gibi değerlendirilir.