İsteğe bağlı sigorta şartları: zorunlu sigortalı olmama ve 18 yaş (5510 s.K. m.50)

Zorunlu sigortalılık kapsamına girmeyen kişilerin de sosyal güvenlik sistemine isteğe bağlı olarak dahil olabilmesini sağlayan mekanizma, 5510 sayılı Kanun'un m.50'sinde düzenlenir.

İsteğe bağlı sigortanın tanımı

5510 s.K. m.50/1 uyarınca isteğe bağlı sigorta; kişilerin isteğe bağlı olarak prim ödemek suretiyle uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına tâbi olmalarını sağlayan sigortadır. Bu tanım, isteğe bağlı sigortanın iki temel işlevini ortaya koyar: uzun vadeli sigorta kolları (malullük, yaşlılık, ölüm) ve genel sağlık sigortası kapsamına girme imkânı.

İsteğe bağlı sigortalı olmak için aranan şartlar

m.50/2, isteğe bağlı sigortalı olabilmek için dört şartı bir arada sayar:

• (a) Bu Kanuna tâbi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmamak veya sigortalı olarak çalışmakla birlikte ay içerisinde 30 günden az çalışmak ya da tam gün çalışmamak,
• (b) Kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olmak,
• (c) 18 yaşını doldurmuş bulunmak,
• (d) İsteğe bağlı sigorta talep dilekçesiyle Kuruma başvuruda bulunmak.

Bu dört şart kümülatif niteliktedir; birinin eksik olması, isteğe bağlı sigortalı olma imkânını ortadan kaldırır.

(a) bendinin iki alternatifi

(a) bendinin kendi içinde iki alternatif durumu kapsadığına dikkat edilmelidir: kişi ya hiç çalışmıyor olmalı (zorunlu sigortalılığı gerektirecek şekilde), ya da çalışıyor olsa bile ay içinde 30 günden az ya da tam gün olmayacak şekilde çalışıyor olmalıdır. Bu, kısmi süreli veya düzensiz çalışan kişilerin de isteğe bağlı sigortadan yararlanabilmesini sağlar.

Aylık bağlanmamış olma şartının amacı

(b) bendindeki "kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olmak" şartı, isteğe bağlı sigortanın zaten emekli olmuş kişiler için değil, henüz sigortalılık süresini tamamlamamış veya emekli olmamış kişiler için tasarlandığını gösterir.

Başvuru usulü

(d) bendi, isteğe bağlı sigortalı olmanın kendiliğinden gerçekleşmediğini, yazılı bir talep dilekçesiyle Kuruma başvuru gerektirdiğini ortaya koyar. Bu başvuru, isteğe bağlı sigortalılığın başlangıç tarihini de belirleyen önemli bir işlemdir.

Örnek senaryo

18 yaşını doldurmuş, herhangi bir işte zorunlu sigortalılık gerektirecek şekilde çalışmayan ve kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış bir kişi, sosyal güvenlik şemsiyesi altına girmek istemektedir. Bu kişi, 5510 s.K. m.50 uyarınca talep dilekçesiyle Kuruma başvurarak isteğe bağlı sigortalı olabilir.

Sık yapılan hatalar

• Tam gün çalışan birinin de isteğe bağlı sigortalı olabileceğini sanmak. (a) bendi, zorunlu sigortalılığı gerektirecek şekilde çalışmamayı veya kısmi/düzensiz çalışmayı şart koşar.
• Aylık bağlanmış birinin isteğe bağlı sigortalı olabileceğini düşünmek. (b) bendi bunu açıkça engeller.
• 18 yaşından küçüklerin de bu sigortadan yararlanabileceğini sanmak. (c) bendi 18 yaşını doldurmuş olmayı şart koşar.
• Başvurunun sözlü olarak da yapılabileceğini düşünmek. (d) bendi, başvurunun yazılı bir dilekçeyle yapılmasını gerektirir.