Mirastan feragat sözleşmesi: mirasçılık sıfatının kaybı ve alacaklı koruması (TMK m.528-530)

Mirasçılıktan ayrılmanın yollarından biri, mirasbırakanın sağlığında, ilgili mirasçıyla birlikte yapılan bir sözleşmedir: mirastan feragat sözleşmesi. Bu kurum, TMK m.528-530 arasında düzenlenir ve mirasın açılmasından sonra yapılan mirasın reddinden (TMK m.605 vd.) tamamen farklı bir mekanizmadır.

Feragatin tanımı ve temel sonucu

TMK m.528/1 uyarınca mirasbırakan, bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Bu, feragatin karşılıklı (mirasbırakan ve mirasçı arasında) bir sözleşme olduğunu ve karşılıksız ya da karşılık sağlanarak iki farklı biçimde yapılabileceğini gösterir.

m.528/2, feragatin temel hukuki sonucunu açıklar: feragat eden, mirasçılık sıfatını kaybeder. Bu, feragat eden kişinin, mirasbırakan öldüğünde artık yasal mirasçı olarak herhangi bir hak talep edemeyeceği anlamına gelir.

Karşılık sağlanan feragatin altsoyu da kapsaması

m.528/3 önemli bir kural içerir: bir karşılık sağlanarak mirastan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur. Bu, bir karşılık karşılığında yapılan feragatin, yalnızca feragat edeni değil, onun altsoyunu da (aksi kararlaştırılmadıkça) bağlayacağı anlamına gelir — bu, feragat karşılığında bir bedel alınmışsa, aynı hakkın altsoy tarafından tekrar talep edilmesini önler.

Feragatin hükümden düşmesi

TMK m.529, feragatin geçersiz hâle gelebileceği iki durumu düzenler:

• Belli bir kişi lehine yapılan bir feragat sözleşmesinde, bu kişi herhangi bir sebeple mirasçı olamazsa, feragat hükümden düşer,
• Belli bir kişi lehine yapılmamışsa, feragat en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır; bu kişilerin de mirasçı olamaması hâlinde feragat yine hükümden düşer.

Alacaklılara karşı sorumluluk: beş yıllık geriye dönük kural

TMK m.530, feragat eden kişinin belirli koşullarda tereke alacaklılarına karşı sorumlu tutulabileceğini düzenler: mirasın açılması anında tereke, borçları karşılayamıyorsa ve borçlar mirasçılar tarafından da ödenmiyorsa, feragat eden ve mirasçıları, alacaklılara karşı feragat için ölümünden önceki beş yıl içinde mirasbırakandan almış oldukları karşılıktan, mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri tutarında sorumludurlar.

Bu kural, feragat karşılığında önemli bir bedel almış kişinin, mirasbırakanın tereke borçlarını ödemeden yeterli malvarlığı kalmadan ölmesi hâlinde, aldığı bedelden sorumlu tutulabileceğini gösterir — bu, alacaklıların, feragat sözleşmesi yoluyla malvarlığının kaçırılmasına karşı korunmasını amaçlar.

Örnek senaryo

Bir mirasbırakan, bir mirasçısıyla belirli bir bedel karşılığında mirastan feragat sözleşmesi yapar; sözleşmede altsoyunu da kapsayacağı belirtilmemiştir. Feragat eden kişi, TMK m.528 uyarınca mirasçılık sıfatını kaybeder, ancak altsoyu bu feragatten etkilenmez (aksi kararlaştırılmadığı için). Mirasbırakan öldüğünde tereke borca batıksa ve borçlar başka mirasçılarca ödenmiyorsa, feragat eden kişi aldığı bedelden sorumlu tutulabilir.

Sık yapılan hatalar

• Mirastan feragati, mirasın reddiyle karıştırmak. Feragat, mirasbırakanın sağlığında yapılan bir sözleşmedir; ret ise mirasın açılmasından sonra kullanılan tek taraflı bir haktır.
• Karşılık sağlanan feragatin her zaman altsoyu da bağlayacağını sanmak. Sözleşmede aksi öngörülebilir.
• Feragat edilen kişinin mirasçı olamaması hâlinde feragatin geçerliliğini koruyacağını düşünmek. m.529 uyarınca bu durumda feragat hükümden düşer.
• Feragat eden kişinin alacaklılara karşı hiçbir sorumluluğu olmadığını sanmak. m.530'daki şartlar gerçekleşirse, feragat eden beş yıllık bir geriye dönük sorumlulukla karşılaşabilir.