Tenkis Davası Rehberi

Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf edebileceği oranı aşan kazandırmalarının, saklı payı zedelenen mirasçıların talebiyle yasal sınıra indirilmesini sağlayan davadır. Düzenleme TMK m.560 ve devamındadır.

Saklı pay ve tasarruf oranı

Mirasbırakan, terekesinin tamamı üzerinde serbestçe tasarruf edemez. Kanun, belirli mirasçılara saklı pay tanır (TMK m.506). Saklı paylı mirasçılar altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eştir. Saklı payların dışında kalan kısım tasarruf edilebilir oranı oluşturur.

Saklı pay oranları mirasçının sıfatına ve birlikte mirasçı olunan zümreye göre değişir; somut olayda mirasçılık durumuna göre hesaplanmalıdır.

Kimler dava açabilir?

Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler (TMK m.560). Mirasbırakanın alacaklıları bu davayı açamaz; ancak mirasçının alacaklıları bakımından kanunda ayrı düzenleme bulunmaktadır.

Tenkise tabi tasarruflar

• Ölüme bağlı tasarruflar: Vasiyetname, miras sözleşmesi.
• Sağlararası kazandırmalar: TMK m.565'te sayılan, mirasbırakanın ölümünden önce yaptığı ve tenkise tabi tutulan kazandırmalar.

Tenkiste sıra vardır: önce ölüme bağlı tasarruflar, sonra sağlararası kazandırmalar tenkis edilir. Sağlararası kazandırmalarda en yeni tarihli olandan başlanarak geriye doğru gidilir (TMK m.570).

Süreler

TMK m.571'e göre tenkis davası açma hakkı:

• Mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl,
• Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl

geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücüdür.

Önemli bir imkân: tenkis iddiası, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.571/3). Süre geçmiş olsa bile, aleyhine dava açılan saklı paylı mirasçı tenkis def'inde bulunabilir.

Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa, süreler iptal kararının kesinleşmesi tarihinde işlemeye başlar.

Muris muvazaası ile farkı

Uygulamada karıştırılan iki dava vardır:

	Tenkis	Muris muvazaası
Dayanak	Tasarruf oranının aşılması	Görünürdeki işlemin gerçek iradeyi yansıtmaması
Sonuç	Kazandırma yasal sınıra indirilir	İşlem geçersiz sayılır
Süre	Bir yıl / on yıl	Hak düşürücü süreye bağlı değildir
Kim açabilir	Saklı paylı mirasçılar	Mirasçılar

Somut olayda her iki hukuki sebep birlikte bulunabileceğinden, talepler kademeli (terditli) olarak ileri sürülebilir.

Örnek senaryo

Mirasbırakan, ölümünden üç yıl önce taşınmazının tamamını çocuklarından birine devretmiştir. Diğer çocuk, mirasın açılmasından sonra saklı payının zedelendiğini öğrenir. Öğrenme tarihinden itibaren bir yıl içinde asliye hukuk mahkemesinde dava açar; öncelikle muris muvazaası nedeniyle tapu iptali, kabul edilmezse tenkis talebinde bulunur.

Sık yapılan hatalar

• Bir yıllık süreyi mirasın açılması tarihinden hesaplamak; süre öğrenme tarihinden işler.
• On yıllık üst sınırı gözden kaçırmak.
• Süre geçtiğinde def'i yoluyla tenkis imkânını kullanmamak.
• Tenkis ve muris muvazaası taleplerini kademeli kurmamak.
• Tenkis sırasını (önce ölüme bağlı tasarruflar) dikkate almadan talep oluşturmak.