Soybağının Reddi Davası

Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (TMK m.285). Bu babalık karinesi, ancak soybağının reddi davasıyla ortadan kaldırılabilir.

Kim dava açabilir?

• Koca: Soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir (TMK m.286).
• Çocuk: Ergin olduktan sonra dava açabilir.
• Ana: Kanunda öngörülen çerçevede dava açabilir.

Dava, ana ve çocuğa karşı açılır. Çocuk tarafından açılıyorsa ana ve kocaya karşı açılır.

İspat yükü

TMK m.287-288 çerçevesinde:

• Çocuk evlenmeden başlayarak en az yüz seksen gün sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak en fazla üç yüz gün içinde doğmuşsa, fiilî gebe kalma döneminde koca ile ananın cinsel ilişkide bulunduğu karine olarak kabul edilir. Bu karineyi çürütmek isteyen koca, kendisinin baba olmasının olanaksızlığını kanıtlamak zorundadır.
• Çocuk bu sürelerden önce veya sonra doğmuşsa ispat yükü hafifler; kocanın baba olmadığını kanıtlaması yeterli olabilir.

Bu ayrım, davanın başarısını doğrudan etkiler. Bu nedenle evlenme tarihi, doğum tarihi ve varsa evliliğin sona erme tarihi dosyaya baştan konulmalıdır.

Süreler: bir yıl

TMK m.289 açıktır:

• Koca, davayı; doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkek ile cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmak zorundadır.
• Ana doğumdan, çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır.

Haklı sebep: Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa, bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu hüküm, DNA sonucunun sonradan öğrenilmesi gibi hâllerde önem taşır; ancak haklı sebebin somut olarak ortaya konması gerekir.

Deliller

• DNA (genetik) inceleme raporu: Belirleyici delildir.
• Evlenme, doğum ve varsa boşanma kayıtları
• Sağlık raporları (kocanın çocuk sahibi olma imkânsızlığı iddiasında)
• Tanık beyanları, yazışmalar
• Tarafların yurt dışında bulunma, ayrı yaşama gibi olgulara ilişkin belgeler

Hâkim soybağı davalarında maddi olguları resen araştırır; taraflar ve üçüncü kişiler zorunlu ve sağlık yönünden tehlikesiz incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür (TMK m.284).

Kararın sonuçları

Soybağının reddine karar verilirse, çocuk ile koca arasındaki soybağı geçmişe etkili olarak ortadan kalkar. Bunun sonuçları:

• Nüfus kaydında düzeltme yapılır.
• Nafaka yükümlülüğü ve miras ilişkisi sona erer.
• Çocuğun soybağı boşta kalacağından, gerekiyorsa babalık davası gündeme gelir.

Ödenmiş nafakaların iadesi gibi talepler, sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Örnek senaryo

Koca, çocuğun doğumundan iki yıl sonra yaptırdığı genetik test sonucunda baba olmadığını öğrenir. Öğrenme tarihinden itibaren bir yıl içinde ana ve çocuğa karşı soybağının reddi davası açar; gecikmenin haklı sebebe dayandığını test raporu ve tarihiyle ortaya koyar. Mahkeme resen DNA incelemesi yaptırır.

Sık yapılan hatalar

• Bir yıllık süreyi doğum tarihinden başlatmak; süre öğrenme tarihinden işler.
• Haklı sebep iddiasını belgelendirmemek.
• Davayı yalnızca anaya veya yalnızca çocuğa yöneltmek.
• Evlenme ve doğum tarihleri arasındaki süreyi (180/300 gün) hesaplamadan ispat stratejisi kurmak.
• Soybağı reddedildikten sonra çocuğun soybağının boşta kalacağını değerlendirmemek.