Taşınır kira sözleşmesinin feshi: üç günlük bildirim ve özel kullanım istisnası (TBK m.330)

Taşınır mallara ilişkin kira sözleşmeleri, taşınmaz kiralarına kıyasla çok daha kısa bir fesih bildirim süresine tabidir. Bu genel kural ve önemli bir istisnası TBK m.330'da düzenlenir.

Genel kural: üç günlük bildirimle her zaman fesih

TBK m.330/1 uyarınca taraflardan her biri, bir taşınıra ilişkin kira sözleşmesini üç gün önceden yapılacak fesih bildirim süresine uyarak her zaman feshedebilir. Bu, taşınmaz kiralarındaki (m.329) üç aylık süreyle karşılaştırıldığında çok daha esnek bir rejimi ortaya koyar — taşınır kiralarda taraflar, yalnızca üç gün önceden bildirimde bulunarak sözleşmeyi her an sona erdirebilir.

İstisna: mesleki faaliyet kapsamında özel kullanım taşınırları

m.330/2, belirli bir taşınır kira türü için farklı bir rejim öngörür: kiraya verenin meslekî faaliyeti gereği kiraya verdiği ve kiracının da özel kullanımına yarayan taşınır bir malın kiracısı, kira sözleşmesini, üç aylık kira dönemi sonu için en az bir ay önceden yapacağı bir fesih bildirimiyle sona erdirebilir.

Bu istisnanın uygulanması için iki şart aranır:

• Kiraya verenin, malı mesleki faaliyeti çerçevesinde kiraya vermiş olması (örneğin bir kiralama şirketi),
• Malın kiracının özel kullanımına yarıyor olması.

Bu istisnada kiraya verenin tazminat hakkının bulunmaması

m.330/2'nin son cümlesi önemli bir sonucu netleştirir: bu durumda kiraya verenin, zararının giderilmesini isteme hakkı yoktur. Bu, kiracının bu özel usule uyarak feshetmesi hâlinde, kiraya verenin erken fesihten doğan herhangi bir zararını kiracıdan talep edemeyeceğini gösterir.

Neden bu ayrım yapılmıştır?

Genel üç günlük kural, sıradan taşınır kiralamalarında (örneğin bir alet veya ekipmanın kısa süreli kiralanması) tarafların hızlı ve esnek biçimde ilişkiyi sonlandırabilmesini sağlar. Buna karşılık, mesleki bir kiralama faaliyeti çerçevesinde kiracının kişisel kullanımına sunulan mallar (örneğin bir kiralık aracın uzun süreli kişisel kullanımı) için bir aylık bir bildirim süresi öngörülmesi, bu tür ilişkilerin genellikle daha uzun vadeli ve düzenli bir nitelik taşımasını yansıtır; ancak yine de taşınmaz kiralarına kıyasla daha kısa bir süreyle sınırlıdır.

Örnek senaryo

Bir kiralama şirketi, mesleki faaliyeti çerçevesinde bir taşınırı (örneğin bir aracı) kiracının kişisel kullanımına sunmuştur. Kiracı, bu kira sözleşmesini sona erdirmek isterse, TBK m.330/2 uyarınca üç aylık kira dönemi sonu için en az bir ay önceden bildirimde bulunarak sözleşmeyi feshedebilir; bu durumda kiraya veren, kiracıdan herhangi bir zarar tazmini talep edemez.

Sık yapılan hatalar

• Her taşınır kira sözleşmesinde üç günlük genel kuralın uygulanacağını sanmak. Mesleki faaliyet kapsamındaki özel kullanım taşınırlarında farklı bir süre (bir ay, üç aylık dönem sonu için) uygulanır.
• İstisnai durumda kiraya verenin zarar tazmini isteyebileceğini düşünmek. m.330/2 bunu açıkça engeller.
• Taşınır ve taşınmaz kiralarındaki fesih sürelerini karıştırmak. Taşınmaz kiralarında süre üç ay iken, taşınırlarda genel kural üç gündür.
• İstisnanın her taşınır kiralama şirketi için otomatik uygulandığını sanmak. Malın kiracının özel kullanımına yarıyor olması ayrıca aranan bir şarttır.