Tebligat ve usulsüz tebligat: elektronik tebligat, 21. madde ve itiraz

Tebligat, dava ve icra süreçlerinde sürelerin başlangıcını belirleyen işlemdir. Usulsüz yapılan bir tebligat sürelerin işlememesine veya, tersine, muhatabın haberi olmadan sürelerin işlemesine yol açabilir. Kurallar 7201 sayılı Tebligat Kanunundadır; HMK m.91 süre başlangıcını tebliğe bağlar.

Tebligatın yapılacağı adres (m.10)

• Bilinen en son adres (m.10/1): tebligat, tebliğ yapılacak şahsa bilinen en son adresinde yapılır.
• Adres kayıt sistemi: bilinen en son adresin tebligata elverişli olmadığının anlaşılması veya tebligat yapılamaması hâlinde, muhatabın adres kayıt sisteminde bulunan yerleşim yeri adresi, bilinen en son adresi olarak kabul edilir ve tebligat buraya yapılır (m.10/2).
• Her yerde tebligat: kendisine tebliğ yapılacak şahsın müracaatı veya kabulü şartıyla her yerde tebligat yapılabilir.

Adres değişikliği (m.35). Kendisine usulüne uygun tebligat yapılmış kimse adresini değiştirirse, yeni adresi hemen tebliği yaptırmış olan mercie bildirmek zorundadır. Bildirmezse ve adres kayıt sisteminde yerleşim yeri adresi de tespit edilemezse, tebliğ olunacak evrakın bir nüshası eski adrese ait binanın kapısına asılır ve asılma tarihi tebliğ tarihi sayılır; bundan sonra eski adrese çıkarılan tebliğler muhataba yapılmış sayılır. Tüzel kişiler bakımından resmî kayıtlardaki adresler esas alınır.

Vekile ve temsilciye tebligat (m.11)

Vekil vasıtasıyla takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır (m.11/1). Vekil birden çoksa bunlardan birine tebligat yapılması yeterlidir; birden fazla vekile yapılmışsa ilkine yapılan tebliğ tarihi asıl tebliğ tarihi sayılır. Avukat tarafından takip edilen işlerde avukatın bürosunda yapılacak tebligatlar resmî çalışma gün ve saatleri içinde yapılır. Kanuni mümessili bulunanlara tebligat, kanunlara göre bizzat kendilerine yapılması gerekmedikçe bu mümessillere yapılır.

Elektronik tebligat (m.7/a)

Zorunlu elektronik tebligat. Şu kişilere tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur: kamu idareleri ve bunlara bağlı kuruluşlar, mahallî idareler, özel kanunla kurulmuş kamu kurum ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri, sermayesinin yarıdan fazlası kamuya ait ortaklıklar, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kanunla kurulanlar da dahil tüm özel hukuk tüzel kişileri, noterler, baro levhasına yazılı avukatlar, sicile kayıtlı arabulucular ve bilirkişiler ile bazı kamu birimleri. Bu kapsam dışındaki gerçek ve tüzel kişilere talepleri hâlinde elektronik tebligat adresi verilir; bu durumda tebligat elektronik yolla yapılır.

Zorunlu sebeple yapılamazsa: elektronik tebligatın zorunlu bir sebeple yapılamaması hâlinde Kanunda belirtilen diğer usullerle tebligat yapılır.

Tebliğ tarihi. Elektronik yolla tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Bu nedenle e-tebligat adresini düzenli takip etmek, özellikle avukat ve şirketler için hak kaybını önler.

Muhatap adreste bulunmazsa: 21. madde

Kural (m.21/1). Kendisine tebligat yapılacak kimse veya tebligat yapılabilecek kimselerden hiçbiri gösterilen adreste bulunmazsa ya da tebellüğden imtina ederse, tebliğ memuru evrakı o yerin muhtar veya ihtiyar heyeti azasından birine veyahut zabıta amir veya memurlarına imza mukabilinde teslim eder ve tesellüm edenin adresini ihtiva eden ihbarnameyi gösterilen adresteki binanın kapısına yapıştırır; ayrıca mümkünse en yakın komşulardan birine, varsa yönetici veya kapıcıya da haber verilir. İhbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarih, tebliğ tarihi sayılır.

Adres kayıt sistemindeki adres (m.21/2). Gösterilen adres muhatabın adres kayıt sistemindeki adresi olup, muhatap o adreste hiç oturmamış veya o adresten sürekli olarak ayrılmış olsa dahi aynı usul uygulanır.

Muhtarın yükümlülüğü. Muhtar, ihtiyar heyeti azaları, zabıta amir ve memurları kendilerine teslim edilen evrakı kabule mecburdur.

Tebliğ mazbatası (m.23) ve diğer şartlar

Tebliğ bir mazbata ile tevsik edilir. Mazbatada tebliği çıkaran merciin adı, tebliği isteyen tarafın ve tebliğ olunacak şahsın bilgileri, tebliğin konusu, kime yapıldığı (muhatap dışında birine yapılmışsa o kişinin adı, adresi ve tebellüğe ehil olduğu), tebliğin nerede ve ne zaman yapıldığı, 21. maddedeki durumun gerçekleşmesi hâlinde yapılan işlemler ve adreste bulunmama veya imtina sebebi, tebligatın adres kayıt sistemindeki adrese yapılması durumunda buna ilişkin kayıt, ve tebliğ evrakının verildiği kişi ile tebliğ memurunun imzaları bulunur. Tebliğ alan kişi: muhatap yerine tebliğ yapılacak kimsenin on sekiz yaşından aşağı olmaması ve bariz surette ehliyetsiz bulunmaması gerekir (m.22). Aynı konutta oturan kişilere veya hizmetçiye tebligat yapılabilir (m.16); belli bir yerde meslek icra edenlere o yerde bulunmadıklarında memur veya müstahdemlerine yapılabilir (m.17); imza atamayanlara parmak izi ile tebliğ yapılır (m.24).

Usulsüz tebligat ve sonuçları (m.32)

Tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile, muhatabı tebliğe muttali olmuşsa muteber sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi addolunur (m.32). Bu nedenle usulsüz tebligattan yararlanmak için öğrenme tarihinin doğru gösterilmesi gerekir.

Uygulamada:

• Usulsüzlüğü ileri sürmek: usulsüz tebligat iddiası, öğrenme tarihinden itibaren kanun yolu süresi içinde ilgili merciye (istinaf/temyiz veya icra mahkemesi) ileri sürülür; tebligatın usulsüz olduğu mazbatadaki eksiklik, adres hatası, ehliyetsiz kişiye teslim gibi somut nedenlerle gösterilir.
• Öğrenme tarihi: taraf, karardan ilk haberdar olduğu tarihi açıkça beyan etmelidir; yanlış veya çelişkili tarih beyanı süre aşımı sonucunu doğurabilir.
• Vekile yapılan tebligat: vekil vasıtasıyla takip edilen işlerde asıl tebliğ vekile yapılır (m.11/1); müvekkile yapılan tebligat kural olarak sürenin başlangıcı olmaz.
• HMK bağlantısı: süreler tebliğ tarihinden işler (HMK m.91/1); tebligat usulsüzse süre işlemez, muhatap haberdar olunca işlemeye başlar.

Örnek senaryo

O, kira alacağı davasında davalıdır. Kendisine gönderilen dava dilekçesi, adreste bulunmadığından 21. madde uyarınca muhtara teslim edilmiş ve ihbarname kapıya yapıştırılmıştır (3 Mart). O, gerçekte yurt dışındadır ve 20 Mart'ta haberdar olmuştur.

1. Tebliğ tarihi. İhbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarih 3 Mart, tebliğ tarihi sayılır (m.21/1).
2. Cevap süresi. Cevap süresi (iki hafta) 3 Mart'tan işlemeye başlamıştır (HMK m.91/1, m.122).
3. Usulsüzlük iddiası. O, adres kayıt sistemindeki adresin gerçek adresi olup olmadığını, tebligatın mazbata şartlarına uygun yapılıp yapılmadığını kontrol eder.
4. Adres. Gösterilen adres muhatabın adres kayıt sistemindeki adresiyse, o adreste hiç oturmamış olsa dahi tebligat geçerli olabilir (m.21/2).
5. Öğrenme. Tebligat usulsüz ise O'nun öğrendiği tarih (20 Mart) tebliğ tarihi addolunur (m.32).
6. Beyan. O, ilk işlemde 20 Mart'ta öğrendiğini açıkça beyan eder ve süreyi buradan hesaplar.
7. Karar. Mahkeme, tebligatın usulüne uygun olup olmadığını inceler; usulsüzlük sabitse süre 20 Mart'tan işler.
8. E-tebligat. O bir anonim şirket olsaydı, tebligat elektronik yolla zorunlu olacaktı ve ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılacaktı (m.7/a).

Sık yapılan hatalar

• Adres değişikliğini bildirmemek. Eski adrese yapılan tebligat geçerli sayılır ve süre işler (m.35).
• E-tebligat adresini takip etmemek. Avukat ve tüzel kişilerde tebligat beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (m.7/a).
• Kapıya yapıştırılan ihbarnameyi önemsememek. Yapıştırıldığı tarih tebliğ tarihidir (m.21/1).
• Usulsüz tebligatı süresiz itiraz edebileceğini sanmak. Öğrenme tarihinden itibaren süre işler (m.32).
• Vekile yapılan tebligatı müvekkile yapılmamış sanmak. Vekil varsa tebligat vekile yapılır (m.11/1).
• Mazbata eksikliklerini gözden kaçırmak. Usulsüzlük mazbatadaki eksiklerden çıkabilir (m.23).
• Öğrenme tarihini yanlış beyan etmek. Beyan edilen tarih tebliğ tarihi sayılır (m.32).
• Küçük veya ehliyetsiz kişiye yapılan tebligatı geçerli saymak. m.22 yaş ve ehliyet şartı arar.