Tehdit ve şantaj suçları

Tehdit ve şantaj, hürriyete karşı suçlar bölümünde yer alan ve uygulamada sıkça birlikte gündeme gelen suçlardır. Tehdit suçunda içeriğe göre iki farklı ceza rejimi bulunması, nitelendirmeyi savunmanın merkezine taşır.

Tehdidin iki ayrı şekli

TCK m.106/1 iki farklı tehdit türünü aynı fıkrada düzenler ve farklı sonuçlara bağlar.

Birinci hâl — ağır tehdit: bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

12/5/2022 tarihli 7406 sayılı Kanunla eklenen cümle: bu suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz.

İkinci hâl — hafif tehdit: malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük edeceğinden bahisle tehditte ise, mağdurun şikayeti üzerine, iki aydan altı aya kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.

İkisi arasındaki farklar:

Ölçüt	Ağır tehdit	Hafif tehdit
İçerik	Hayat, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik saldırı	Malvarlığında büyük zarar veya sair kötülük
Takip	Re'sen	Şikâyete bağlı
Ceza	Altı aydan iki yıla kadar hapis	İki aydan altı aya kadar hapis veya adlî para cezası

Bu ayrım, dosyanın kaderini belirler. Tehdidin içeriği hayat, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik değilse suç şikâyete bağlıdır ve şikâyetten vazgeçilmesiyle düşer.

"Sair bir kötülük" ifadesi geniştir ve ilk iki kategoriye girmeyen her türlü kötülük tehdidini kapsar. Savunma bakımından, tehdidin içeriğinin ilk kategoriye girmediğinin ortaya konması, hem cezayı düşürür hem de suçu şikâyete bağlı hâle getirir.

Tehdidin yakınına yönelebileceği de maddede açıkça belirtilmiştir.

Tehdidin nitelikli hâlleri

TCK m.106/2, cezayı ağırlaştıran hâlleri sayar. Tehdidin:

• a) Silahla,
• b) Kişinin kendisini tanınmayacak bir hâle koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle,
• c) Birden fazla kişi tarafından birlikte,
• d) Var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak

işlenmesi hâlinde nitelikli hâl oluşur.

(b) bendi dikkat çekicidir: imzasız mektup ve özel işaretler açıkça sayılmıştır. Bu bent, failin kimliğini gizleyerek yaptığı tehditleri hedef alır ve elektronik ortamda kimliğini gizleyerek yapılan tehditler bakımından da değerlendirilir.

(d) bendinde "var sayılan" ifadesi önemlidir: gerçekte var olmayan bir örgütün varlığı izlenimi yaratılarak yapılan tehditler de bu kapsamdadır.

Şantaj

TCK m.107/1: hakkı olan veya yükümlü olduğu bir şeyi yapacağından veya yapmayacağından bahisle, bir kimseyi kanuna aykırı veya yükümlü olmadığı bir şeyi yapmaya veya yapmamaya ya da haksız çıkar sağlamaya zorlayan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Şantajın tehditten ayrılan yönü, failin hukuka uygun bir şeyi yapacağından bahsetmesidir:

• Tehditte, fail hukuka aykırı bir kötülük yapacağını söyler.
• Şantajda, fail hakkı olan veya yükümlü olduğu bir şeyi yapacağını söyler; ancak bunu mağduru kanuna aykırı veya yükümlü olmadığı bir davranışa zorlamak için kullanır.

Örneğin bir kişinin suç duyurusunda bulunma hakkı vardır; ancak bu hakkı, karşı taraftan haksız çıkar sağlamak için araç hâline getirirse şantaj oluşur.

Unsurlar:

1. Failin, hakkı olan veya yükümlü olduğu bir şeyi yapacağından veya yapmayacağından bahsetmesi,
2. Mağduru, kanuna aykırı veya yükümlü olmadığı bir şeyi yapmaya veya yapmamaya ya da haksız çıkar sağlamaya zorlaması.

Sır açıklama tehdidi

TCK m.107/2 (29/6/2005 tarihli 5377 sayılı Kanunla eklenmiştir): kendisine veya başkasına yarar sağlamak maksadıyla bir kişinin şeref veya saygınlığına zarar verecek nitelikteki hususların açıklanacağı veya isnat edileceği tehdidinde bulunulması hâlinde de birinci fıkraya göre cezaya hükmolunur.

Bu fıkra, uygulamada en sık karşılaşılan şantaj biçimini düzenler. Unsurlar:

• Yarar sağlama maksadı (kendisine veya başkasına),
• Şeref veya saygınlığa zarar verecek nitelikte hususların açıklanacağı veya isnat edileceği tehdidi.

Dikkat: fıkra "açıklanacağı veya isnat edileceği" der. Yani açıklanacak hususun gerçek olması aranmaz; gerçek dışı bir isnat tehdidi de bu kapsamdadır.

Ayrıca yararın fiilen sağlanmış olması gerekmez; tehditte bulunulması suçun oluşması için yeterlidir.

Elektronik ortamda elde edilen görüntü veya yazışmaların yayımlanacağı tehdidiyle para istenmesi, bu fıkranın tipik uygulama alanıdır.

Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri

TCK m.111: tehdit, şantaj, cebir veya kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarının işlenmesi sonucunda yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.

Bu hüküm, suçtan yarar sağlayan tüzel kişiler bakımından ayrı bir yaptırım öngörür ve özellikle ticari ilişkilerden doğan şantaj dosyalarında gündeme gelir.

Yağma ile ayrım

Tehdit, yağma suçunun da unsurlarından biridir. TCK m.148/1 uyarınca yağma, hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik saldırı ya da malvarlığında büyük zarar tehdidiyle veya cebirle bir malı teslime mecbur kılmaktır.

Ayrım ölçütü, tehdidin bir malın teslimine yönelip yönelmediğidir:

• Tehdit mal teslimine yönelikse ve mal fiilen alınmışsa yağma,
• Tehdit başka bir amaca yönelikse tehdit veya şantaj

söz konusudur.

TCK m.150/1 bu noktada önemli bir kural içerir: kişinin bir hukuki ilişkiye dayanan alacağını tahsil amacıyla tehdit veya cebir kullanması hâlinde, ancak tehdit veya kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır.

Yani alacağını tahsil amacıyla tehdit kullanan kişi, yağmadan değil tehditten cezalandırılır. Bu, ceza bakımından çok büyük bir farktır ve yağma iddiasına karşı en güçlü savunmadır.

Soruşturma ve şikâyet

Tehdidin hafif şekli şikâyete bağlı olduğundan, şikâyetin süresinde yapılıp yapılmadığı denetlenmelidir. Şikâyet süresi, TCK m.73 çerçevesinde hesaplanır.

Şantaj (m.107) bakımından metinde şikâyet koşuluna yer verilmemiştir.

Dosyada kullanılacak deliller:

• Mesaj, e-posta ve ses kayıtları. Tehdidin içeriğini gösteren en güçlü delil. Kayıtların hukuka uygun biçimde elde edilmiş olması önemlidir.
• Tanık beyanları. Sözlü tehditlerde.
• Önceki olaylar. Süreklilik ve ciddiyet bakımından.
• Failin durumu. Tehdidi gerçekleştirme imkânının bulunup bulunmadığı; tehdidin ciddiye alınabilir olup olmadığı değerlendirilir.

Son nokta savunma bakımından önemlidir: nesnel olarak gerçekleştirilmesi mümkün olmayan, sarf edildiği ortam ve biçim itibarıyla ciddiye alınamayacak sözler bakımından suçun unsurlarının oluşup oluşmadığı tartışılabilir.

Örnek senaryo

Bir kişi, eski iş ortağına mesaj göndererek, ortaklık döneminde öğrendiği ve ortağın itibarını zedeleyecek bilgileri kamuoyuna açıklayacağını, bunu istemiyorsa belirli bir ödeme yapması gerektiğini bildirmiştir.

Değerlendirme:

1. Nitelendirme. Fail, yarar sağlamak maksadıyla, mağdurun şeref veya saygınlığına zarar verecek nitelikteki hususların açıklanacağı tehdidinde bulunmuştur. Bu, TCK m.107/2 kapsamında şantajdır.
2. Gerçeklik aranmaz. Açıklanacağı söylenen hususların gerçek olup olmaması sonucu değiştirmez; fıkra "açıklanacağı veya isnat edileceği" der.
3. Yararın sağlanması aranmaz. Ödeme yapılmamış olsa dahi suç oluşur.
4. Tehditten ayrım. Fail, hakkı olan bir şeyi (bilgi açıklama) yapacağından bahsetmektedir; bu, fiili m.106'daki tehditten ayırıp m.107 kapsamına sokar.
5. Yağma değil. Tehdit, bir malın teslimine yönelik olsa dahi, m.107/2 özel hüküm olarak uygulanır; ayrıca m.148/1'deki tehdit içeriği bakımından değerlendirme yapılır.
6. Alacak savunması. Fail gerçekte bir alacağını tahsil etmeye çalışıyorsa, bu husus belgelerle ortaya konmalıdır; m.150/1 benzeri bir değerlendirme gündeme gelebilir.
7. Delil. Mesajların içeriği ve gönderim kayıtları esastır; kayıtların hukuka uygun elde edilmesi gerekir.
8. Tüzel kişi. Şantajdan bir şirket yarar sağlamışsa m.111 uyarınca güvenlik tedbirleri gündeme gelir.

Sık yapılan hatalar

• Tehdidin içeriğinin denetlenmemesi. İçerik, hem cezayı hem şikâyete bağlılığı belirler.
• 7406 sayılı Kanunla gelen alt sınırın atlanması. Kadına karşı tehditte alt sınır dokuz aydan az olamaz.
• Tehdit ile şantajın karıştırılması. Şantajda fail hakkı olan bir şeyi yapacağından bahseder.
• m.107/2'de gerçeklik aranması. Fıkra, isnat edileceği tehdidini de kapsar.
• Yararın sağlanmış olmasının aranması. Tehditte bulunulması yeterlidir.
• Yağma ile ayrımın yapılmaması. Tehdidin mal teslimine yönelip yönelmediği belirleyicidir.
• m.150/1'in gözden kaçırılması. Alacağın tahsilinde tehdit, yağma değil tehdit olarak nitelendirilir.
• Kayıtların hukuka aykırı yoldan elde edilmesi. Delilin kullanılabilirliği tartışmalı hâle gelir.