Türkiye'de yerleşik kişilerin sigortayı Türkiye'de yaptırma zorunluluğu ve istisnaları (5684 s.K. m.15)

Sigortacılık sektörünün yerli ekonomik yapısını korumak amacıyla, Türkiye'de yerleşik kişilere belirli bir yerlilik zorunluluğu getirilir. Bu zorunluluk ve istisnaları 5684 sayılı Kanun'un m.15'inde düzenlenir.

Temel kural: sigortanın Türkiye'de yaptırılması

5684 s.K. m.15/1 net bir kural koyar: Türkiye'de yerleşik kişiler, Türkiye'deki sigortalanabilir menfaatlerini, Türkiye'de faaliyette bulunan sigorta şirketlerine ve Türkiye'de yaptırmak zorundadır. Bu, Türkiye'de yerleşik bir kişinin, Türkiye'deki bir menfaatini sigortalatmak istediğinde, kural olarak yurt dışındaki bir sigorta şirketine başvuramayacağı anlamına gelir.

İstisna kapsamındaki sigorta türleri

m.15/2, bu genel kuralın yurt dışında da yaptırılabilecek belirli istisnalarını sayar:

• (a) İhracat ve ithalat konusu mallar için nakliyat sigortası,
• (b) Uçak, gemi, helikopter için dış kredi ile satın alındıklarında, münhasıran dış kredi miktarı ile sınırlı ve dış borç ödeninceye kadar; veya finansal kiralama yoluyla getirilmelerinde sözleşme süresiyle sınırlı tekne sigortaları,
• (c) Gemilerin işletilmesinden doğan sorumluluk sigortası,
• (ç) Hayat sigortaları,
• (d) Kişilerin Türkiye dışında bulunacakları süreyle sınırlı olmak kaydıyla veya geçici olarak yurt dışında kaldıkları sırada yaptırabilecekleri ferdî kaza, hastalık, sağlık ve motorlu taşıt sigortaları.

Bu istisnaların ortak mantığı

Bu istisnaların büyük çoğunluğu, sigortalanan menfaatin doğası gereği yurt dışıyla bağlantılı olduğu durumları kapsar: ihracat/ithalat malları uluslararası taşınmaktadır, dış kredili taşıtlar yabancı finansman kaynaklıdır, gemi sorumluluğu uluslararası sularda işler ve geçici yurt dışı bulunma hâlleri yurt dışındaki fiili durumu yansıtır. Bu bağlantı nedeniyle, bu sigortaların yurt dışında yaptırılması daha pratik ve doğal kabul edilir.

Cumhurbaşkanının istisna kapsamını genişletme yetkisi

m.15/3 uyarınca Cumhurbaşkanı yurt dışında yaptırılabilecek sigortaların kapsamını genişletmeye yetkilidir. Bu, istisna listesinin kanunla sabit kalmayıp, ekonomik ihtiyaçlara göre idari kararla genişletilebileceğini gösterir.

Örnek senaryo

Türkiye'de yerleşik bir şirket, ihraç ettiği malların nakliyat sigortasını yaptırmak istemektedir. 5684 s.K. m.15/2-a uyarınca, bu tür bir sigorta istisna kapsamında olduğundan, şirket bu sigortayı yurt dışındaki bir sigorta şirketine de yaptırabilir — bu, genel "Türkiye'de yaptırma" kuralının bir istisnasıdır.

Sık yapılan hatalar

• Türkiye'de yerleşik herkesin her türlü sigortayı yurt dışında yaptırabileceğini sanmak. Genel kural, sigortanın Türkiye'de yaptırılmasını şart koşar.
• Hayat sigortasının da mutlaka Türkiye'de yaptırılması gerektiğini düşünmek. m.15/2-ç, hayat sigortalarını açıkça istisna kapsamına alır.
• Yurt dışı geçici kalışta yaptırılan sigortaların süresiz geçerli olduğunu sanmak. Bu sigortalar, yurt dışında bulunma süresiyle sınırlı olarak istisna kapsamındadır.
• İstisna listesinin değiştirilemez olduğunu düşünmek. m.15/3 uyarınca Cumhurbaşkanı bu listeyi genişletebilir.