Uzlaştırma Süreci

Uzlaştırma, kanunda sayılan suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdur ya da suçtan zarar görenin, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasını sağlayan ceza muhakemesi kurumudur. Düzenleme CMK m.253 ve devamındadır.

Kapsam

Uzlaştırma; soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar ile kanunda ayrıca sayılan suçlar bakımından uygulanır. Şikâyete bağlı olmasa da CMK'da uzlaştırma kapsamına alınan suçlar vardır.

Kanun, bazı suçları uzlaştırma kapsamı dışında tutar. Örneğin cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmesi hâlinde uzlaştırma hükümleri uygulanmaz.

Bu nedenle dosyada uzlaştırma gündeme geldiğinde, suç niteliğinin ve birlikte işlenen suçların kontrol edilmesi gerekir.

Süreç

1. Yönlendirme: Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı, kovuşturma aşamasında mahkeme, dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir.
2. Uzlaştırmacı görevlendirme: Büro, siciline kayıtlı uzlaştırmacılardan birini görevlendirir.
3. Teklif: Uzlaştırmacı, taraflara uzlaşma teklifinde bulunur. Teklifin açık ve anlaşılır biçimde yapılması, tarafların haklarının anlatılması gerekir.
4. Görüşme: Taraflar bir araya getirilerek veya ayrı ayrı görüşülerek anlaşma aranır.
5. Rapor: Uzlaştırmacı, sonucu gösteren raporu ve varsa uzlaşma belgesini büroya verir.

Süre (CMK m.253): Uzlaştırmacı, dosya içindeki belgelerin birer örneği kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi, her defasında yirmi günü geçmemek üzere uzatabilir.

Rızanın niteliği

• Uzlaşma teklifinin kabulü, özgür irade ile olmalıdır.
• Taraflar, uzlaşma teklifini reddetme hakkına sahiptir; reddetmek aleyhe yorumlanamaz.
• Şüpheli veya sanık ile mağdur, anlaşmaya varıncaya kadar iradelerinden vazgeçebilir.
• Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, sonraki soruşturma ve kovuşturmada delil olarak kullanılamaz. Bu güvence, tarafların serbestçe görüşebilmesi içindir.

Edim

Uzlaşma, bir edim karşılığı olabileceği gibi edimsiz de olabilir. Edim:

• Para ödenmesi,
• Zararın giderilmesi veya eski hâle getirilmesi,
• Özür dilenmesi,
• Kamuya yararlı bir işte çalışılması

gibi biçimlerde kararlaştırılabilir. Edimin taksitle ifası da mümkündür.

Sonuçları

• Edim derhâl yerine getirilmişse: Soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Kovuşturma aşamasında davanın düşmesine karar verilir.
• Edim ileri tarihe bırakılmış veya taksitlendirilmişse: Soruşturmada kamu davasının açılmasının ertelenmesi, kovuşturmada hükmün açıklanmasının geri bırakılması benzeri sonuçlar gündeme gelir; edim yerine getirilmezse soruşturma veya kovuşturmaya devam edilir.
• Uzlaşma sağlanamazsa dosya normal akışında yürür; aynı suç için tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez.

Avukat açısından dikkat edilecekler

• Müvekkile uzlaşmanın hukuki sonuçlarını açıkça anlatmak: uzlaşma sağlanırsa yargılamanın sona ereceği, ancak beraat kararı verilmeyeceği.
• Edimin belirli ve uygulanabilir olmasını sağlamak; belirsiz edim sonradan uyuşmazlık doğurur.
• Taksitli edimde ödeme takvimini ve yerine getirilmemesinin sonuçlarını belgeye yazdırmak.
• Mağdur vekili olarak, edimin zararı gerçekten karşılayıp karşılamadığını değerlendirmek.
• Kapsam dışı suç birlikte işlenmişse uzlaştırma hükümlerinin uygulanamayacağını hatırlatmak.

Örnek senaryo

Basit yaralama suçundan yürütülen soruşturmada dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Görevlendirilen uzlaştırmacı, belgelerin kendisine verilmesinden itibaren otuz gün içinde taraflarla görüşür. Taraflar, tedavi giderlerinin ödenmesi karşılığında uzlaşır; edim derhâl yerine getirilince kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.

Sık yapılan hatalar

• Uzlaştırma kapsamına girmeyen suçun birlikte işlendiğini gözden kaçırmak.
• Edimi belirsiz bırakmak.
• Taksitli edimde ödeme takvimini belgeye yazdırmamak.
• Müvekkile uzlaşmanın beraat anlamına gelmediğini anlatmamak.
• Otuz günlük süreyi ve uzatma imkânını takip etmemek.