İstinafa yalnız sanık başvurursa ne değişebilir? AYM'den aleyhe değiştirme yasağı kararı

Anayasa Mahkemesi, istinaf aşamasındaki aleyhe değiştirme yasağını düzenleyen Ceza Muhakemesi Kanunu m.283'ün Anayasa'ya aykırı olmadığına oybirliğiyle karar verdi. 25 Haziran 2026 tarihli karar (E.2026/71, K.2026/148), 18 Eylül 2026 tarihli ve 33374 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

Karar, ceza avukatlarının istinaf stratejisini doğrudan etkileyen bir soruya net cevap veriyor: İstinafa yalnızca sanık başvurduğunda tam olarak ne korunuyor?

Kural ne diyor?

CMK m.283'ün tek fıkrası şöyle:

İstinaf yoluna yalnız sanık lehine başvurulmuşsa, yeniden verilen hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz.

Kanun yollarına kimlerin başvurabileceği CMK m.260'ta düzenlenir: Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık, katılan ve katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görenler. Cumhuriyet savcısı sanık lehine de kanun yoluna başvurabilir (m.260/3). Sanığın yasal temsilcisi ve eşi de sanığa açık olan kanun yollarına kendiliklerinden başvurabilir (m.262).

Başvuru nereden geldi?

Mala zarar verme suçundan görülen bir davada Şanlıurfa 1. Çocuk Mahkemesi, kuralı Anayasa'nın 2., 5., 11. ve 36. maddelerine aykırı bularak itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine taşıdı. Mahkemeye göre:

• Aleyhe değiştirme yasağının amacı, sanığın daha ağır cezaya çarptırılmayacağı güvencesiyle kanun yoluna başvurabilmesidir.
• Oysa kural, yasağın konusunu yalnızca ceza miktarı olarak belirliyor.
• Sanık lehine istinaf sonucunda karar bozulduğunda infaz, koşullu salıverme, denetimli serbestlik, zamanaşımı, hak mahrumiyetleri, müsadere gibi konularda sanığın aleyhine sonuçlar doğabiliyor.
• Bu durum sanığı kanun yoluna başvurmaktan caydırabilir ve mahkemeye erişim hakkıyla bağdaşmaz.

Mahkeme ne dedi?

Anayasa Mahkemesi kuralı yalnızca hukuk devleti ilkesi (Anayasa m.2) yönünden inceledi; 5., 11. ve 36. maddelerle ilgisini görmedi. Öne çıkan değerlendirmeler:

• Kapsam: Kuralın gerekçesine göre yasak, yalnız cezanın türü ve süresi bakımından geçerlidir; suçun niteliğine bir etkisi yoktur. Bu nedenle, ceza daha ağır olmamak kaydıyla, farklı nitelikte bir suçtan hüküm kurulmasına engel yoktur.
• Yargıtay içtihadı: Mahkeme, aynı yaklaşımı benimseyen Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararlarına atıf yaptı (örneğin E.2025/3-65, K.2025/345; E.2022/3-69, K.2023/503; E.2019/13-454, K.2023/324; E.2011/2-353, K.2012/129). Bu kararlara göre yalnız sanık lehine kanun yoluna başvurulmuşsa fiil farklı nitelendirilebilir, ancak ilk hükümde uygulanan cezai yaptırım sanık aleyhine değiştirilemez.
• Belirlilik: Kural, istinafa yalnız sanık lehine başvurulması hâlinde verilecek kararın kapsamını açık ve net biçimde düzenliyor; belirli ve öngörülebilir.
• Kamu yararı ve ölçülülük: Kural, sanık lehine kanun yoluna başvurmayı kolaylaştırmayı amaçlıyor. Ceza yargılamasının amacı maddi gerçeğe ulaşmaktır. Kanun yolunda suçun hukuki nitelendirmesinin düzeltilebilmesi ve ceza miktarı dışındaki sonuçlar bakımından hataların giderilebilmesi bu amaca hizmet eder.
• Ceza dışındaki sonuçlar: Sanık lehine kanun yoluna başvurulduğunda ceza dışındaki hukuki sonuçlar yönünden sanık aleyhine hiçbir sonuç doğmaması, Anayasa'dan kaynaklanan bir zorunluluk değildir. Korumanın ceza ile sınırlı tutulması, kamu yararı ile bireyin menfaati arasındaki makul dengeyi bozmaz.

Sonuç: Kural Anayasa'ya aykırı bulunmadı ve itiraz oybirliğiyle reddedildi.

Uygulamada ne değişiyor?

Karar yeni bir kural koymuyor; yerleşik uygulamayı anayasal açıdan teyit ediyor. Pratik mesajı şudur: Yalnız sanık lehine istinaf, sanığı daha ağır cezaya karşı korur, ama her türlü aleyhe sonuca karşı korumaz. Suçun vasfı değişebilir ve vasıf değişikliğine bağlı olarak infaz rejimi, zamanaşımı veya hak yoksunlukları gibi sonuçlar farklılaşabilir.

Aynı ilke temyiz aşamasında CMK m.307/5 ile düzenlenmiştir. Ayrıntılar için aleyhe değiştirme ve aleyhe bozma yasağı rehberimize bakabilirsiniz.

Örnek senaryo

İlk derece mahkemesi sanığı basit bir suç tipinden mahkûm ediyor; yalnız sanık müdafii istinafa başvuruyor. Bölge adliye mahkemesi yaptığı incelemede fiilin aslında suçun nitelikli hâlini oluşturduğu sonucuna varabilir ve hükmü bu nitelendirmeyle kurabilir. Ancak vereceği ceza, ilk hükümdeki cezadan daha ağır olamaz. Suç vasfının değişmesi ise ceza dışındaki bazı sonuçları etkileyebilir. Bu nedenle müdafi, istinaf başvurusundan önce yalnız ceza miktarını değil, olası vasıf değişikliğinin infaz ve diğer sonuçlar bakımından doğurabileceği riskleri de müvekkiliyle değerlendirmelidir.

Sık yapılan hatalar

• "Yalnız biz başvurursak hiçbir şey aleyhe değişmez" demek. Yasak cezayı korur; suç vasfı ve ceza dışındaki sonuçlar yasak kapsamında değildir.
• Karşı tarafın başvurusunu gözden kaçırmak. Yasak, istinafa yalnız sanık lehine başvurulmuşsa uygulanır. Cumhuriyet savcısı sanık aleyhine ya da katılan istinafa başvurduysa koruma devreye girmez.
• Temyizdeki düzenlemeyi atlamak. Temyiz aşaması için ayrı düzenleme CMK m.307/5'tedir.
• Riskleri müvekkile anlatmamak. İstinaf kararı alınmadan önce olası vasıf değişikliği ve sonuçları açıkça konuşulmalıdır.

Avukatlar için pratik notlar

İstinaf dilekçesinde başvurunun sanık lehine yapıldığı açıkça belirtilmeli, dosyada savcılık veya katılan başvurusu olup olmadığı kontrol edilmelidir. Vasıf değişikliği riski yüksek dosyalarda, ceza dışındaki sonuçlar (infaz rejimi, zamanaşımı, hak yoksunlukları) ayrıca analiz edilmelidir. Ceza muhakemesine ilişkin diğer içerikler için ceza muhakemesi başlığına göz atabilirsiniz.