Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru formunun hazırlanması

Bireysel başvurularda dilekçenin şekil şartları kanunda açıkça sayılmıştır. Eksik veya belirsiz hazırlanmış bir dilekçe, esasa girilmeden reddedilebilir. Aşağıda 6216 sayılı Kanunun 47. maddesi çerçevesinde bir başvuru dilekçesinin iskeleti özetlenmiştir; güncel başvuru formu ve İçtüzük hükümleri Mahkemenin internet sayfasından ayrıca kontrol edilmelidir.

Nereye ve nasıl başvurulur? (m.47/1)

Bireysel başvurular, 6216 sayılı Kanunda ve İçtüzükte belirtilen şartlara uygun olarak doğrudan ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla yapılabilir. Başvurunun diğer yollarla kabulüne ilişkin usul ve esaslar İçtüzükle düzenlenir. Tutuklu veya hükümlü kişiler bakımından cezaevi aracılığıyla başvuru imkânı ve mahkeme kanalıyla sunulan başvurularda süre bakımından İçtüzük hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Dilekçede bulunması gerekenler (m.47/3)

Başvuru dilekçesinde şunların belirtilmesi gerekir:

1. Başvurucunun ve varsa temsilcisinin kimlik ve adres bilgileri,
2. İşlem, eylem veya ihmal nedeniyle ihlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlük,
3. Dayanılan Anayasa hükümleri,
4. İhlal gerekçeleri (olayın somut şekilde anlatımı, hangi işlemin hakkı nasıl ihlal ettiği),
5. Başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamalar (hangi mahkeme, hangi tarih, hangi karar),
6. Başvuru yollarının tüketildiği tarih; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarih,
7. Varsa uğranılan zarar.

Eklenecek belgeler. Dilekçeye, dayanılan deliller ile ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem veya kararların aslı ya da örneği ve harcın ödendiğine dair belge eklenmesi şarttır (m.47/3). Uygulamada nihai karar, kanun yolu kararları, tebligat evrakı (tebliğ tarihini gösterir), önceki dilekçeler ve ilgili tutanaklar dosyaya eklenir.

Avukatla temsil. Başvurucu bir avukat tarafından temsil ediliyorsa vekâletnamenin sunulması gerekir (m.47/4). Avukatla temsil zorunlu değildir; ancak hukuki nitelendirme gerektiren başvurularda profesyonel destek yararlıdır.

Harç (m.47/2, m.64)

Bireysel başvurular harca tabidir (m.47/2); bireysel başvurular dışındaki başvurular ve bunlarla ilgili işlemler harca tabi değildir (m.64/1). Dilekçeye harcın ödendiğine dair belge eklenmelidir. Harç tutarı her yıl değişebilir, bu nedenle Mahkemenin güncel duyurusundan kontrol edilmelidir. Adli yardım yoksunluğunda İçtüzükte ayrı düzenleme olup olmadığı da güncel olarak takip edilmelidir.

Süre ve eksiklik (m.47/5-6)

• Otuz gün: başvuru, yolların tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Mazeret hâlinde mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün ve mazeret belgeleriyle başvurulur (m.47/5).
• Eksiklik: başvuru evrakında eksiklik bulunması hâlinde Mahkeme yazı işleri tarafından, eksikliğin giderilmesi için başvurucuya veya vekiline on beş günü geçmemek üzere bir süre verilir; geçerli bir mazereti olmaksızın bu sürede eksiklik tamamlanmazsa başvurunun reddine karar verileceği bildirilir (m.47/6).

Uygulama ipucu. Eksik süresi bir hak düşürücü tehlike taşır; bildirimi alan başvurucunun derhâl evrakı tamamlaması gerekir. Otuz günlük başvuru süresi ile on beş günlük eksik tamamlama süresi karıştırılmamalıdır.

İhlal gerekçelerinin yazılması

Bireysel başvurunun en önemli kısmı ihlal gerekçeleridir. İyi hazırlanmış bir gerekçe:

• Olayı kronolojik ve kısa anlatır (hangi tarihte hangi işlem yapıldı, hangi karar verildi).
• İhlal edilen hakkı açıkça belirtir (örneğin adil yargılanma hakkı içinde gerekçeli karar hakkı, silahların eşitliği, savunma hakkı).
• İhlale yol açan işlemi somutlaştırır (hangi karar, hangi eksiklik).
• Kanun yolunda ileri sürüldüğünü gösterir (istinaf dilekçesinde bu iddia yer almıştır).
• Kanun yolu itirazlarıyla karıştırmaz: delillerin takdiri veya kanunun yorumu yerine, hakkın ihlal edilmesine odaklanır (m.49/6).

Tedbir talebi (m.49/5)

Bölümler, esas inceleme aşamasında, başvurucunun temel haklarının korunması için zorunlu gördükleri tedbirlere resen veya başvurucunun talebi üzerine karar verebilir. Tedbire karar verilmesi hâlinde, esas hakkındaki kararın en geç altı ay içinde verilmesi gerekir; aksi takdirde tedbir kararı kendiliğinden kalkar. Tedbir talebi ancak ciddi ve telafisi güç zarar ihtimalinde gündeme gelir; sıradan bir tazminat talebi tedbir için yeterli olmaz.

Sonrası: kararlar

Kabul edilemezlik kararları kesindir (m.48/4). Esas inceleme sonunda ihlal olduğuna veya olmadığına karar verilir; ihlal kararında ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir (m.50/1). Bölümlerin esas hakkındaki kararları gerekçeleriyle birlikte ilgililere ve Adalet Bakanlığına tebliğ edilir ve Mahkemenin internet sayfasında yayımlanır (m.50/3). Kararlar kesindir ve devletin yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar (m.66/1).

Örnek senaryo

B, ceza davasında bir hükümlülük kararına karşı temyiz yoluna gitmiş, Yargıtay kararı onamış ve karar 5 Şubat'ta tebliğ edilmiştir. B, mahkemenin tanık dinletme talebini gerekçe göstermeden reddetmesinin savunma hakkını ihlal ettiğini düşünmektedir.

1. Süre takvimi. Otuz günlük süre 5 Şubat tarihinden itibaren işler; B, başvuruyu süre dolmadan hazırlar (m.47/5).
2. Kimlik. Dilekçeye B'nin ve avukatının kimlik ve adres bilgileri yazılır (m.47/3).
3. Hak ve Anayasa hükmü. İhlal edildiği iddia edilen hak adil yargılanma hakkı ve alt unsuru savunma hakkı olarak belirtilir ve ilgili Anayasa maddesi yazılır.
4. Gerekçe. Tanık dinletme talebinin hangi oturumda, hangi gerekçeyle reddedildiği kısaca anlatılır; bu iddianın istinaf ve temyiz dilekçesinde ileri sürüldüğü gösterilir (m.45/2).
5. Ekler. Mahkûmiyet kararı, istinaf ve Yargıtay kararları, tebliğ evrakı, harç makbuzu ve vekâletname eklenir (m.47/3-4).
6. Eksik uyarısı. Kayıtta vekâletname eksik çıkarsa yazı işleri on beş günü geçmemek üzere süre verir; B süre içinde vekâletnameyi tamamlar (m.47/6).
7. Tedbir. B, hapis cezasının infazının ciddi zarar doğuracağını ileri sürüyorsa esas inceleme aşamasında tedbir talebinde bulunabilir (m.49/5).
8. Karar. İhlal kararı verilirse gereği için dosya ilgili mahkemeye gönderilebilir (m.50/2).

Sık yapılan hatalar

• Hangi Anayasa hükmüne dayanıldığını yazmamak. Bu bilgi dilekçenin zorunlu unsurudur (m.47/3).
• Kararın tebliğ tarihini göstermemek. Otuz günlük sürenin başlangıcı ispatlanamaz.
• Harç belgesini eklememek. Dilekçenin eksik sayılmasına neden olur (m.47/3).
• Vekâletnamesiz avukat imzasıyla başvurmak. Vekâletname sunulmalıdır (m.47/4).
• Eksiklik yazısına cevap vermemek. On beş günlük ek süre içinde tamamlanmazsa başvuru reddedilir (m.47/6).
• Kararın esasına ilişkin uzun anlatımlar yazmak. Mahkeme kanun yolu meselelerini incelemez (m.49/6).
• İhlal gerekçesini kanun yolunda hiç ileri sürmemiş olmak. Başvuru kabul edilemez bulunabilir.
• Tedbir talebini ispatsız bırakmak. Zarar somut olarak gösterilmelidir (m.49/5).