Çekişmeli Boşanma Davası Süreci

Çekişmeli boşanma, eşlerin boşanma iradesi veya boşanmanın sonuçları konusunda anlaşamaması hâlinde görülen davadır. Türk Medeni Kanunu (TMK) boşanma sebeplerini özel ve genel olmak üzere ikiye ayırır.

Özel boşanma sebepleri

Zina (TMK m.161). Eşlerden biri zina ederse diğer eş dava açabilir. Dava hakkı, zinayı öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Affeden tarafın dava hakkı yoktur.

Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m.162). Aynı şekilde öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde beş yıllık hak düşürücü süreye tabidir; af hâlinde dava hakkı düşer.

Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK m.163). Küçük düşürücü bir suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürme sebebiyle birlikte yaşamanın beklenemeyeceği hâllerde dava açılabilir. Bu sebepte süre öngörülmemiştir; durum devam ettiği sürece dava açılabilir.

Terk (TMK m.164). Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk ettiğinde ayrılık en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olmalıdır. Ayrıca hâkim veya noter aracılığıyla yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir.

Akıl hastalığı (TMK m.165). Akıl hastalığının iyileşmesinin mümkün olmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmeli ve birlikte yaşam diğer eş için çekilmez hâle gelmelidir.

Genel sebep: evlilik birliğinin sarsılması

TMK m.166'ya göre evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa boşanma istenebilir. Uygulamada davaların büyük bölümü bu sebebe dayanır.

Önemli bir sınır: davacının kusuru daha ağırsa, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik birliğinin devamında korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.

Deliller

• Tanık anlatımları: En sık kullanılan delildir. Tanığın olayları bizzat görüp görmediği önemlidir.
• Yazışmalar ve dijital kayıtlar: Mesaj, e-posta ve sosyal medya kayıtları. Hukuka aykırı yolla elde edilen delil (ör. izinsiz ses kaydı, karşı tarafın hesabına izinsiz erişim) kullanılamaz; bu husus özenle değerlendirilmelidir.
• Sağlık raporları ve adli belgeler: Darp raporu, koruma kararı dosyası, ceza soruşturması evrakı.
• Banka ve tapu kayıtları: Özellikle mal rejimi ve nafaka taleplerinde.

Yargılama akışı

1. Dava dilekçesi, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri
2. Ön inceleme duruşması: uyuşmazlık konularının tespiti, delillerin belirlenmesi
3. Tahkikat: tanık dinleme, bilirkişi, sosyal inceleme raporu
4. Sözlü yargılama ve hüküm

Dava sürerken eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için tedbir nafakası ve geçici velayet düzenlemesi istenebilir (TMK m.169).

Fer'i talepler

Boşanma davasında birlikte istenebilecek talepler:

• Maddi ve manevi tazminat (TMK m.174)
• Yoksulluk nafakası (TMK m.175)
• Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi
• İştirak nafakası (TMK m.182)
• Mal rejiminin tasfiyesi (ayrı dava olarak da açılabilir)

Boşanmanın sonucuna bağlı dava haklarında, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren işleyen süre kurallarına dikkat edilmelidir (TMK m.178).

Örnek senaryo

Eşlerden biri, uzun süredir devam eden güven sarsıcı davranışlar ve hakaretler nedeniyle evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ileri sürerek dava açar. Dilekçesine tanık listesi, darp raporu ve koruma kararı dosyasını ekler; ayrıca tedbir nafakası ve geçici velayet talep eder. Ön inceleme duruşmasında uyuşmazlık konuları belirlenir, tahkikatta tanıklar dinlenir ve çocuk yönünden sosyal inceleme raporu alınır.

Sık yapılan hatalar

• Zina ve hayata kast gibi sebeplerde altı aylık hak düşürücü süreyi kaçırmak.
• Terk sebebinde usulüne uygun ihtar çekmeden dava açmak.
• Hukuka aykırı yolla elde edilen kayıtları delil olarak sunmak.
• Tedbir nafakası ve geçici velayet taleplerini dava dilekçesinde ileri sürmemek.
• Tanıkları, olayları bizzat bilmeyen kişilerden seçmek.