Hizmet Tespit Davası Rehberi

Hizmet tespit davası, sigortalı çalışması işveren tarafından Kuruma hiç bildirilmemiş veya eksik bildirilmiş kişilerin, çalışmalarının mahkeme kararıyla tespitini istedikleri davadır. Dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesidir.

Kanuni dayanak ve süre

5510 s.K. m.86'ya göre; aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi işveren tarafından verilmeyen ya da çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak alacakları ilamla ispatlayabilirler.

Bu süre uygulamada hak düşürücü kabul edilir. Sürenin başlangıcı, çalışmanın geçtiği yılın sonudur; çalışmanın bittiği tarih değil.

Önemli istisna: Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca ya da kamu idarelerinin denetim elemanlarınca yapılan tespitler varsa, bu tespitlere dayalı hizmetler bakımından durum farklılaşır. Dosyada Kurum kaydı bulunup bulunmadığı bu nedenle önce araştırılmalıdır.

Taraflar

• Davacı: Hizmetinin tespitini isteyen sigortalı; vefat hâlinde hak sahipleri.
• Davalı: İşveren. Alt işveren–asıl işveren ilişkisi varsa her ikisine husumet yöneltilmesi değerlendirilir.
• Sosyal Güvenlik Kurumu: Davada yer alır; kararın Kurum bakımından sonuç doğurması için bu zorunludur.

Husumetin eksik yöneltilmesi, davanın reddine veya uzamasına yol açar.

İspat araçları

Hizmet tespiti davalarında ispat, kamu düzeniyle ilgili görüldüğünden mahkeme resen araştırma yapar. Kullanılan başlıca deliller:

• İşyeri kayıtları: Bordro, puantaj, işe giriş-çıkış kayıtları, ücret ödeme belgeleri
• Kurum kayıtları: İşyeri sicil dosyası, aynı dönemde bildirilen diğer sigortalılar
• Tanık beyanları: Aynı dönemde aynı işyerinde çalışan ve Kuruma bildirilmiş komşu işyeri çalışanları ile bordro tanıkları
• Meslek kuruluşu kayıtları: Oda kayıtları, vergi dairesi kayıtları
• Resmî kurum yazıları: Belediye, ruhsat, elektrik-su abonelikleri (işyerinin o dönemde faal olduğunu göstermek için)

Uygulamada mahkemeler, bordro tanıklarının yanı sıra komşu işyeri tanıklarını da dinleme eğilimindedir. Zabıta araştırması yaptırılması da sık görülür.

Dikkat edilecek noktalar

• Çalışmanın fiilen yapıldığının ortaya konması gerekir; tek başına beyan yeterli değildir.
• Talep, hangi dönemler için tespit istendiği açık biçimde yazılmalıdır (başlangıç ve bitiş tarihleri).
• Ücretin tespiti de talep ediliyorsa bu ayrıca belirtilmelidir.
• İşyerinin o dönemde faaliyette olup olmadığı araştırılır.
• İşveren şirketse, tüzel kişiliğin devam edip etmediği ve ticaret sicil kayıtları kontrol edilmelidir.

Sonuçları

Tespit kararı kesinleştiğinde, ilgili dönem hizmet olarak Kuruma bildirilir. Bu durum emeklilik için gerekli prim gün sayısı ve sigortalılık başlangıcı bakımından sonuç doğurur. İşveren ayrıca ödenmeyen primler ve gecikme zammından sorumlu olur.

Örnek senaryo

Bir işçi, 2019–2021 arasında bir işyerinde sigortasız çalıştığını ileri sürmektedir. 2021 yılı sonundan itibaren beş yıllık süre işlediğinden, süresi içinde iş mahkemesinde hizmet tespit davası açar. Davayı işverene yöneltir, Kurum davada yer alır. Aynı dönemde sigortalı bildirilen iki iş arkadaşını ve komşu işyeri çalışanlarını tanık olarak gösterir; işyeri sicil dosyasının celbini talep eder.

Sık yapılan hatalar

• Beş yıllık süreyi çalışmanın bittiği tarihten hesaplamak; süre yılın sonundan işler.
• Davayı yalnızca Kuruma yöneltip işvereni husumetten hariç tutmak.
• Tespiti istenen dönemleri tarih vererek belirtmemek.
• Bordro tanığı dışında komşu işyeri tanıklarını göstermemek.
• İşyeri sicil dosyasının celbini talep etmemek.