İşyeri tehlike sınıfı nasıl belirlenir ve neyi değiştirir?

Tehlike sınıfının önemi

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki yükümlülüklerin önemli bir kısmı, işyerinin tehlike sınıfına göre farklılaşır. Aynı kanun, bir yazılım ofisi ile bir maden işletmesine aynı ağırlıkta yükümlülük yüklemez. Bu ayrımın temeli, işyerinin "az tehlikeli", "tehlikeli" veya "çok tehlikeli" sınıflardan hangisinde yer aldığıdır. Bu nedenle işverenin ilk işi, kendi işyerinin tehlike sınıfını doğru tespit etmektir.

Sınıf nasıl belirlenir?

6331 sayılı Kanun m.9/1'e göre işyeri tehlike sınıfları, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 83. maddesine göre belirlenen kısa vadeli sigorta kolları prim tarifesi de dikkate alınarak, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürünün başkanlığında ilgili taraflarca oluşturulan komisyonun görüşleri doğrultusunda Bakanlıkça çıkarılacak tebliğ ile tespit edilir. Uygulamada tebliğ, faaliyet kodlarına göre her işin hangi tehlike sınıfında olduğunu gösteren bir liste içerir.

Asıl iş kuralı

m.9/2'ye göre tehlike sınıfının tespitinde o işyerinde yapılan asıl iş dikkate alınır. Örneğin bir üretim fabrikasında muhasebe ve idari birimler de bulunabilir; ancak işyerinin tehlike sınıfı, idari birimlere göre değil üretim faaliyetine göre belirlenir. Faaliyet kodunun yanlış bildirilmesi, işyerinin gerçekte olduğundan daha az tehlikeli sınıfta görünmesine ve eksik tedbir alınmasına yol açabilir.

Tehlike sınıfına bağlı yükümlülükler

Kanunun birçok hükmü doğrudan tehlike sınıfına bağlanmıştır:

• m.8/5 uyarınca iş güvenliği uzmanlarının görev alabilmesi için çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde (A) sınıfı, tehlikeli sınıftakilerde en az (B) sınıfı, az tehlikeli sınıftakilerde en az (C) sınıfı uzmanlık belgesi gerekir.
• m.6/1-a uyarınca on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde diğer sağlık personeli de görevlendirilir.
• m.15/2 uyarınca tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışacaklar, işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz.
• m.17/3 ve m.17/5 uyarınca tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde mesleki eğitim ve başka işyerinden gelen çalışanlar için eğitim belgesi şartı aranır.
• m.15/3 uyarınca ellinin altında çalışanı olan az tehlikeli işyerleri sağlık raporunu işyeri hekimi dışındaki kamu sağlık hizmeti sunucularından da alabilir.

Örnek senaryo

Bir metal işleme atölyesi, işyerini açarken faaliyet kodunu yalnızca ticaret faaliyeti olarak bildirmiş ve kendini az tehlikeli sınıfta kabul ederek (C) sınıfı bir iş güvenliği uzmanıyla çalışmıştır. Oysa atölyede yapılan asıl iş metal işleme olduğundan işyeri daha yüksek bir tehlike sınıfına girmektedir. Bu durumda uzmanın belge sınıfı yetersiz kalır, çalışanların sağlık raporu olmadan işe başlatılması da m.15/2'ye aykırı hâle gelir. Bir iş kazasında bu yanlış sınıflandırma işverenin kusurunu ağırlaştırır.

Sık yapılan hatalar

• Tehlike sınıfını işyerinin tamamı yerine idari birimlere göre belirlemek.
• Faaliyet kodunu yanlış bildirerek işyerini daha az tehlikeli göstermek.
• Tehlike sınıfı değiştiğinde uzman belge sınıfını ve sağlık raporu uygulamasını güncellememek.
• Tebliğdeki güncel listeyi takip etmemek.