İşyerinde acil durum planı ve tahliye yükümlülüğü (6331 m.11-12)

Acil durumlara önceden hazırlık

Yangın, patlama, kimyasal sızıntı veya deprem gibi olaylarda can kaybının önlenmesi büyük ölçüde önceden yapılan hazırlığa bağlıdır. 6331 sayılı Kanun m.11 bu hazırlığı işverenin yasal yükümlülüğü hâline getirir. İşveren önce çalışma ortamı, kullanılan maddeler, iş ekipmanı ve çevre şartlarını dikkate alarak meydana gelebilecek acil durumları önceden değerlendirir; çalışanları ve çalışma çevresini etkilemesi mümkün ve muhtemel acil durumları belirler ve bunların olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alır (m.11/1-a).

Plan, ekip ve tatbikat

Kanun yükümlülüğü üç aşamada tanımlar. İlk olarak işveren acil durumların olumsuz etkilerinden korunmak için gerekli ölçüm ve değerlendirmeleri yapar ve acil durum planlarını hazırlar (m.11/1-b). İkinci olarak işyerinin büyüklüğü, taşıdığı özel tehlikeler, işin niteliği, çalışan sayısı ve işyerinde bulunan diğer kişileri dikkate alarak önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele ve ilk yardım gibi konularda uygun donanıma sahip ve eğitimli yeterli sayıda kişiyi görevlendirir. Üçüncü olarak bu kişilere araç ve gereç sağlar, eğitim ve tatbikatları yaptırır ve ekiplerin her zaman hazır bulunmasını sağlar (m.11/1-c). İşveren ayrıca ilk yardım, acil tıbbi müdahale, kurtarma ve yangınla mücadele konularında işyeri dışındaki kuruluşlarla irtibatı sağlayacak düzenlemeleri yapar (m.11/1-ç).

Tahliye

m.12/1, ciddi, yakın ve önlenemeyen bir tehlikenin meydana gelmesi durumunda işverenin iki yükümlülüğünü sayar. Birincisi, çalışanların işi bırakarak derhal çalışma yerlerinden ayrılıp güvenli bir yere gidebilmeleri için önceden gerekli düzenlemeleri yapmak ve talimatları vermektir. İkincisi, durumun devam etmesi hâlinde, zorunluluk olmadıkça, gerekli donanıma sahip ve özel olarak görevlendirilenler dışındaki çalışanlardan işlerine devam etmelerini istememektir. Bu hüküm, çalışmaktan kaçınma hakkını düzenleyen m.13 ile birlikte değerlendirilir.

Çalışanın müdahalesi ve sorumluluğu

m.12/2 önemli bir güvence içerir. İşveren, çalışanların kendilerinin veya başkalarının güvenliği için ciddi ve yakın bir tehlikeyle karşılaştıkları ve amirlerine hemen haber veremedikleri durumlarda, istenmeyen sonuçların önlenmesi için bilgileri ve mevcut teknik donanımları çerçevesinde müdahale edebilmelerine imkân sağlar. Bu durumda çalışanlar, ihmal veya dikkatsiz davranışları olmadıkça yaptıkları müdahaleden dolayı sorumlu tutulamaz.

Yaptırım boyutu

Kanunun idari para cezalarını düzenleyen m.26, m.11 ve m.12 hükümlerine aykırı hareket eden işverene uyulmayan her yükümlülük için ve aykırılığın devam ettiği her ay için ayrı ceza öngörür. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için güncel tutarlara bakılmalıdır. Ayrıca bir kazada acil durum hazırlığının eksikliği, işverenin tazminat davalarındaki kusur oranını doğrudan etkiler.

Örnek senaryo

Bir kimya fabrikasında gece vardiyasında bir tankta sızıntı başlamıştır. Fabrikanın acil durum planı ve eğitimli müdahale ekibi bulunduğu için ekip görev yerlerine geçmiş, diğer çalışanlar önceden belirlenen toplanma alanına tahliye edilmiştir. Vardiya amirine ulaşamayan bir operatör, eğitimde öğrendiği şekilde vanayı kapatarak sızıntıyı sınırlamıştır. Operatörün müdahalesinde ihmal veya dikkatsizlik bulunmadığından, m.12/2 uyarınca sonuçlardan sorumlu tutulamaz.

Sık yapılan hatalar

• Acil durum planını hazırlayıp çalışanlara duyurmamak ve tatbikat yapmamak.
• Müdahale ekiplerine eğitim ve ekipman sağlamamak.
• Tehlike sürerken donanımı olmayan çalışanlardan işe devam etmelerini istemek.
• İyi niyetle müdahale eden çalışanı, ihmali olmadığı hâlde sorumlu tutmak.