Çalışanların sağlık gözetimi ve işe giriş muayenesi (6331 m.15)

Sağlık gözetimi nedir?

Sağlık gözetimi, çalışanın yaptığı işin sağlığını nasıl etkilediğinin düzenli olarak izlenmesidir. Amaç, meslek hastalıklarını erken dönemde fark etmek ve çalışanın sağlık durumuna uygun olmayan işlerde çalıştırılmasını önlemektir. 6331 sayılı Kanun m.15/1-a'ya göre işveren, çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlar.

Muayene zorunlu olan anlar

m.15/1-b, işverenin çalışanların sağlık muayenesini yaptırmak zorunda olduğu hâlleri sayar:

• işe girişlerinde,
• iş değişikliğinde,
• iş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalarından sonra işe dönüşlerinde, talep etmeleri hâlinde,
• işin devamı süresince, çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla.

Periyodik muayene aralıkları kanunda sabit bir süre olarak değil, Bakanlığın belirleyeceği aralıklar olarak düzenlenmiştir; güncel yönetmelik hükümleri takip edilmelidir.

Tehlikeli işlerde rapor şartı

m.15/2, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işler için katı bir kural koyar: bu işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. Raporsuz işe başlatma, bir iş kazası hâlinde işverenin kusurunu ağırlaştıran önemli bir unsurdur.

Raporu kim verir, itiraz nereye yapılır?

m.15/3'e göre bu kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları işyeri hekiminden alınır. Ellinin altında çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerleri için raporlar ÇASMER'lerden, aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alınabilir. Raporlara itirazlar Sağlık Bakanlığınca belirlenen hakem hastanelere yapılır ve verilen kararlar kesindir.

Maliyet ve gizlilik

m.15/4, sağlık gözetiminden doğan maliyetin ve bu gözetimden kaynaklanan her türlü ek maliyetin işverence karşılanacağını ve çalışana yansıtılamayacağını düzenler. m.15/5 ise sağlık muayenesi yaptırılan çalışanın özel hayatı ve itibarının korunması açısından sağlık bilgilerinin gizli tutulacağını öngörür. Sağlık verileri aynı zamanda kişisel verilerin korunması mevzuatı bakımından özel nitelikli kişisel veridir; bu nedenle personel dosyalarında erişimi sınırlandırılmalıdır.

Örnek senaryo

Çok tehlikeli sınıfta faaliyet gösteren bir inşaat firması, acil bir iş nedeniyle yeni bir işçiyi sağlık raporu almadan iskelede çalıştırmaya başlamış, işçinin maliyeti karşılaması için de muayene ücretini maaşından kesmiştir. Bu uygulama iki açıdan kanuna aykırıdır: m.15/2 uyarınca rapor olmadan çok tehlikeli işe başlatılamaz, m.15/4 uyarınca da muayene maliyeti çalışana yansıtılamaz. İşçinin bu süreçte bir kaza geçirmesi hâlinde raporsuz çalıştırma işverenin kusurunu ağırlaştırır.

Sık yapılan hatalar

• Tehlikeli işlerde raporu işe başladıktan sonra almak.
• Muayene ve tahlil ücretlerini çalışandan almak veya maaştan kesmek.
• Periyodik muayeneleri tehlike sınıfına göre belirlenen aralıklarla tekrarlamamak.
• Sağlık raporlarını herkesin erişebildiği personel dosyalarında tutmak.