İş Kazası Sonrası Tazminat Süreci

İş kazası sonrası tazminat süreci, hem sosyal güvenlik mevzuatını hem de tazminat hukukunu ilgilendirir. İşverenin sorumluluğu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'ndan doğan yükümlülükleri ile işçiyi gözetme borcuna dayanır.

İşverenin yükümlülükleri

6331 sayılı Kanun, işverene çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü yükler:

• Risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak
• Mesleki riskleri önlemek, eğitim ve bilgi vermek
• Gerekli kişisel koruyucu donanımı sağlamak ve kullanımını denetlemek
• İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmak (iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi)
• Acil durum planları hazırlamak
• İş kazalarını kayıt ve bildirim yükümlülüğüne uygun biçimde bildirmek

Bu yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği, kusur incelemesinin temelini oluşturur.

Dava türleri ve talepler

İşçi sağ ise:

• Sürekli iş göremezlik nedeniyle maddi tazminat
• Geçici iş göremezlik dönemine ilişkin kazanç kaybı
• Tedavi ve bakım giderleri
• Manevi tazminat

İşçi vefat etmişse (yakınları için):

• Destekten yoksun kalma tazminatı (eş, çocuk, anne-baba)
• Cenaze giderleri
• Manevi tazminat

Kusur ve maluliyet incelemesi

Yargılamanın iki teknik ayağı vardır:

Kusur raporu: İş güvenliği uzmanlarından oluşan bilirkişi heyeti, kazanın oluşumunda işveren, işçi ve varsa üçüncü kişilerin kusur oranlarını belirler. İşçinin kendi kusuru varsa tazminattan indirim yapılır. Ağır kusur hâllerinde indirim oranı yükselir.

Maluliyet raporu: Sürekli iş göremezlik derecesi, yetkili sağlık kuruluşundan alınan raporla belirlenir. Tazminat hesabında bu oran esas alınır.

Hesap raporu, maluliyet oranı, kazanç, yaş ve kanunda öngörülen esaslara göre bilirkişi tarafından düzenlenir.

SGK ödemelerinin mahsubu

Sosyal Güvenlik Kurumu'nun işçiye veya hak sahiplerine yaptığı ödemeler (sürekli iş göremezlik geliri, ölüm geliri), işverenin tazminat borcundan mahsup edilir. Bu nedenle SGK dosyasının celbi ve peşin sermaye değerinin belirlenmesi gerekir.

SGK ayrıca, yaptığı ödemeler için kusurlu işverene karşı rücu davası açabilir. Bu dava işçinin açtığı tazminat davasından bağımsızdır.

Arabuluculuk ve görevli mahkeme

• Görevli mahkeme: İş mahkemesi.
• Zorunlu arabuluculuk: İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. Bu tür taleplerde doğrudan dava açılabilir.

Bu ayrım önemlidir: işçilik alacakları için arabuluculuk zorunluyken, iş kazası tazminatı için değildir.

Delil hazırlığı

• İş kazası bildirim formu ve SGK kayıtları
• Kolluk ve savcılık soruşturma dosyası
• İşyeri risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, KKD zimmet belgeleri
• Tanık beyanları
• Tedavi evrakı ve maluliyet raporu
• Ücret bordroları ve SGK hizmet dökümü

Ceza soruşturması varsa, o dosyadaki bilirkişi raporu hukuk davasında önemli bir dayanak oluşturur.

Örnek senaryo

İnşaatta yüksekten düşme sonucu yaralanan işçi, iş mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açar. Dosyaya iş kazası bildirimi, savcılık soruşturma evrakı ve maluliyet raporu sunulur. Bilirkişi heyeti, işverenin kişisel koruyucu donanım sağlamadığını ve gerekli eğitimi vermediğini tespit ederek kusur dağılımını belirler. SGK'nın ödediği gelirin peşin sermaye değeri tazminattan mahsup edilir.

Sık yapılan hatalar

• İş kazası tazminatında arabuluculuğa gitmek zorunlu sanıp süre kaybetmek.
• SGK dosyasını celbettirmeyip mahsup hesabını eksik yaptırmak.
• Maluliyet raporunu yetkili sağlık kuruluşundan almamak.
• Ceza dosyasındaki kusur raporunu hukuk dosyasına sunmamak.
• İşçinin kendi kusurunun indirim sebebi olduğunu müvekkile anlatmamak.