İstinaf süresi hesaplama: iki haftalık süre nasıl işler, ne zaman biter (HMK m.345)

İstinaf süresi, ilk derece mahkemesi kararına karşı bölge adliye mahkemesine başvurmak için tanınan yasal süredir. Bu süre kesin olduğundan, hesaplamada tek günlük bir hata bile başvuru hakkının kaybına yol açabilir. Düzenleme HMK m.345 ve genel süre hükümlerinde (m.91-93) yer alır.

Sürenin uzunluğu ve başlangıcı (m.345/1)

İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır. Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. Taraflara tebliğ tarihleri farklıysa, her taraf için süre kendi tebliğ tarihinden itibaren ayrı ayrı işler. İstinaf yoluna başvuru süresine ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır — bazı özel kanunlarda (örneğin icra hukukunda) daha kısa istinaf süreleri öngörülebilir.

Sürelerin genel hesaplanma kuralı (m.91-92)

Süreler, taraflara tebliğ tarihinden (veya kanunda öngörülen hâllerde tefhim tarihinden) itibaren işlemeye başlar (m.91). Hafta olarak belirlenen süreler, başladığı güne son hafta içindeki karşılık gelen günün tatil saatinde biter (m.92/2). Örneğin tebligat salı günü yapılmışsa, iki haftalık istinaf süresi, ikinci haftanın salı günü mesai/tatil saati sonunda dolar. Sürenin bittiği hafta içinde karşılık gelen gün yoksa, süre o haftanın son günü tatil saatinde biter (kıyasen m.92/2 son cümle, ay bazlı süreler için açıkça düzenlenmiştir).

Resmî tatilin etkisi (m.93)

Resmî tatil günleri süreye dahildir — yani hesap yapılırken resmî tatil günleri atlanmaz. Ancak sürenin son gününün resmî tatil gününe rastlaması hâlinde, süre, tatili takip eden ilk iş günü çalışma saati sonunda biter. Bu kural yalnızca son gün için bir erteleme sağlar; sürenin ortasına denk gelen tatil günleri süreyi uzatmaz.

Kesin süre niteliği (m.94)

Kanunun belirlediği süreler kesindir (m.94/1). İstinaf süresi kanunla belirlendiğinden kesindir; kesin süreler içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (m.94/3). İstinaf süresinin kesin olması, mazeret bildirilerek ek süre istenemeyeceği anlamına gelir — ancak elde olmayan bir sebeple süre kaçırılmışsa eski hâle getirme talebi (m.95-96, ayrı yazı) gündeme gelebilir.

Süresinde başvurulmazsa ne olur? (m.346)

İstinaf dilekçesi kanuni süre geçtikten sonra verilirse, kararı veren mahkeme istinaf dilekçesinin reddine karar verir (m.346/1). Bu ret kararına karşı, tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir; başvuru yapılır ve gerekli giderler yatırılırsa dosya yetkili bölge adliye mahkemesine gönderilir; bölge adliye mahkemesi ret kararını yerinde görmezse, ilk istinaf dilekçesine göre gerekli incelemeyi yapar (m.346/2).

Örnek senaryo

L'ye ilk derece mahkemesi kararı çarşamba günü tebliğ edilmiştir.

1. Başlangıç. Süre, tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlar (m.345/1, m.91).
2. Hesap. İki haftalık süre, ikinci haftanın çarşamba günü tatil saatinde dolar (m.92/2).
3. Tatile denk gelme. O gün resmî bayrama denk geliyorsa, süre bayramı takip eden ilk iş günü çalışma saati sonuna kadar uzar (m.93/1).
4. Kesinlik. Süre kesin olduğundan L, mazeret bildirerek ek süre isteyemez (m.94/1).
5. Geç başvuru. L süreyi kaçırıp yine de dilekçe verirse, mahkeme dilekçenin reddine karar verir; L bu ret kararına karşı iki hafta içinde itiraz edebilir (m.346).
6. Alternatif yol. Süre elde olmayan bir sebeple (ör. ağır hastalık) kaçırılmışsa, engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde eski hâle getirme talep edilebilir (m.96/1).

Sık yapılan hatalar

• Tebliğ gününü süreye dahil etmek. Hesap tebliğden sonraki günden başlar.
• Son günü resmî tatile denk gelirken süreyi kaçırdığını sanmak. m.93/1 son günü bir sonraki iş gününe erteler.
• Sürenin ortasındaki tatil günlerini süreden düşmek. Resmî tatil günleri süreye dahildir, sadece son gün ertelenir.
• Kesin süre için mazeret dilekçesiyle ek süre istemek. Kesin sürelerde ek süre yoktur; çare eski hâle getirmedir.
• Taraflara farklı tarihlerde tebliğ yapıldığını gözden kaçırmak. Her taraf için süre kendi tebliğinden işler.
• Özel kanunlardaki daha kısa istinaf sürelerini (m.345/1 son cümle) atlamak.
• Süresi geçmiş dilekçeyi doğrudan mahkemeye sunup beklemek. Ret kararına karşı ayrıca iki haftalık itiraz süresi vardır (m.346/2).
• Eski hâle getirme süresini istinaf süresiyle karıştırmak. Bu, engelin kalkmasından itibaren ayrı bir iki haftalık süredir (m.96/1).