Konkordato süreci ve geçici mühlet

Konkordato, borçlarını ödeyemeyen bir borçlunun iflastan kurtulmak üzere alacaklılarıyla bir ödeme planı üzerinde anlaşmasını sağlayan ve mahkeme denetiminde yürüyen bir yeniden yapılandırma yoludur. Kurum, 28/2/2018 tarihli 7101 sayılı Kanunla iflasın ertelenmesinin yerini alacak biçimde baştan düzenlenmiştir.

Kimler talep edebilir

İİK m.285/1 (7101 sayılı Kanunla değişik): borçlarını, vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan herhangi bir borçlu, vade verilmek veya tenzilat yapılmak suretiyle borçlarını ödeyebilmek veya muhtemel bir iflâstan kurtulmak için konkordato talep edebilir.

İki ayrı durum sayılmıştır: fiilen ödeyememe ve ödeyememe tehlikesi. İkincisi, henüz temerrüde düşmemiş borçluya da erken başvuru imkânı verir ve kurumun önleyici niteliğini gösterir.

m.285/2: iflâs talebinde bulunabilecek her alacaklı, gerekçeli bir dilekçeyle, borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir.

m.285/3 görevli ve yetkili mahkemeyi belirler: iflâsa tabi olan borçlu için m.154'ün birinci veya ikinci fıkralarında yazılı yerdeki, iflâsa tabi olmayan borçlu için yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesidir.

m.285/4: konkordato talebinde bulunan, Adalet Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan tarifede belirtilen konkordato gider avansını yatırmaya mecburdur; HMK m.114 ve m.115 kıyasen uygulanır.

Talebe eklenecek belgeler

İİK m.286, talebe eklenecek belgeleri sayar. Bunlar sürecin kaderini belirler; eksiklik doğrudan ret sebebidir.

a) Konkordato ön projesi. Borçlunun borçlarını hangi oranda veya vadede ödeyeceğini, alacaklıların alacaklarından hangi oranda vazgeçmiş olacaklarını, ödemelerin yapılması için borçlunun mevcut mallarını satıp satmayacağını ve gerekli malî kaynağın sermaye artırımı veya kredi temini yoluyla yahut başka bir yöntemle sağlanacağını gösterir.

b) Malvarlığının durumunu gösterir belgeler. Borçlu defter tutmaya mecbur kişilerden ise son bilanço, gelir tablosu, nakit akım tablosu; hem işletmenin devamlılığı esasına göre hem de aktiflerin muhtemel satış fiyatları üzerinden hazırlanan ara bilançolar; ticari defterlerin açılış ve kapanış tasdikleri ile e-defter berat bilgileri; duran varlıklara ait defter değerlerini içeren listeler; tüm alacak ve borçları vadeleri ile birlikte gösteren liste ve belgeler.

c) Alacaklıları, alacak miktarlarını ve alacaklıların imtiyaz durumunu gösteren liste.

d) Karşılaştırma tablosu. Ön projedeki teklife göre alacaklıların eline geçmesi öngörülen miktar ile borçlunun iflâsı hâlinde alacaklıların eline geçebilecek muhtemel miktarı karşılaştırmalı olarak gösteren tablo.

e) Denetim raporu (6/12/2018 tarihli 7155 sayılı Kanunla değişik). Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunca yetkilendirilen bağımsız denetim kuruluşu tarafından hazırlanan ve ön projedeki teklifin gerçekleşeceği hususunda makul güvence veren denetim raporu ile dayanakları.

(d) bendindeki tablo, konkordatonun kabul edilebilirliğinin özüdür: alacaklılara, iflasa göre daha iyi bir sonuç sunulduğu gösterilmelidir. (e) bendindeki bağımsız denetim raporu ise, 2018 sonrası dönemde taleplerin en sık reddedildiği noktadır.

Geçici mühlet

İİK m.287/1: konkordato talebi üzerine mahkeme, m.286'da belirtilen belgelerin eksiksiz olarak mevcut olduğunu tespit ettiğinde derhâl geçici mühlet kararı verir ve borçlunun malvarlığının muhafazası için gerekli gördüğü bütün tedbirleri alır.

İnceleme bu aşamada şeklîdir: belgeler tamsa mühlet verilir, projenin başarı şansı henüz tartışılmaz.

m.287/2 alacaklı talebi hâlini düzenler: borçlunun m.286'daki belgeleri mahkemenin vereceği makul süre içinde ve eksiksiz olarak sunması hâlinde geçici mühlet kararı verilir; bu belgelerin hazırlanması için gerekli masraf alacaklı tarafından karşılanır. Belgeler süresinde ve eksiksiz sunulmazsa geçici mühlet kararı verilmez ve alacaklının talebi de reddedilir.

m.287/3: mahkeme, geçici mühlet kararıyla birlikte geçici konkordato komiseri görevlendirir. Alacaklı sayısı ve alacak miktarı dikkate alınarak gerektiğinde üç komiser de görevlendirilebilir; bu durumda komiserlerden biri bağımsız denetçiler arasından seçilir.

m.287/4 süreyi belirler: geçici mühlet üç aydır. Mahkeme bu süre dolmadan borçlunun veya geçici komiserin talebi üzerine en fazla iki ay daha uzatabilir. Geçici mühletin toplam süresi beş ayı geçemez.

m.287/6 önemli bir usul kuralıdır: geçici mühlet talebinin kabulü, geçici komiser görevlendirilmesi, geçici mühletin uzatılması ve tedbirlere ilişkin kararlara karşı kanun yoluna başvurulamaz.

Geçici mühletin ilanı ve alacaklıların itirazı

İİK m.288/1: geçici mühlet, kesin mühletin sonuçlarını doğurur. Bu cümle önemlidir: geçici mühlet, koruma bakımından kesin mühletle aynı etkiye sahiptir.

m.288/2: karar ticaret sicili gazetesinde ve Basın-İlan Kurumunun resmî ilân portalında ilân olunur ve derhâl tapu müdürlüğüne, ticaret sicili müdürlüğüne, vergi dairesine, gümrük ve posta idarelerine, Türkiye Bankalar Birliğine, Türkiye Katılım Bankaları Birliğine, ticaret ve sanayi odalarına, borsalara, Sermaye Piyasası Kuruluna ve diğer lazım gelen yerlere bildirilir.

Aynı fıkra alacaklılara bir imkân tanır: ilanda, alacaklıların ilândan itibaren yedi günlük kesin süre içinde dilekçeyle itiraz ederek konkordato mühleti verilmesini gerektiren bir hâl bulunmadığını delilleriyle birlikte ileri sürebilecekleri ve konkordato talebinin reddini isteyebilecekleri belirtilir.

Bu yedi günlük kesin süre, alacaklı vekili bakımından sürecin en kritik anıdır. Kaçırılırsa, itiraz sebepleri kesin mühlet aşamasında ancak sınırlı biçimde değerlendirilir.

Kesin mühlet

İİK m.289/1: mahkeme, kesin mühlet hakkındaki kararını geçici mühlet içinde verir.

m.289/2: karar verilebilmesi için mahkeme borçluyu ve varsa konkordato talep eden alacaklıyı duruşmaya davet eder. Geçici komiser duruşmadan önce yazılı raporunu sunar. Mahkeme değerlendirmesinde, itiraz eden alacaklıların dilekçelerinde ileri sürdükleri itiraz sebeplerini de dikkate alır.

m.289/3: konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğunun anlaşılması hâlinde borçluya bir yıllık kesin mühlet verilir.

m.289/4 alacaklılar kurulunu düzenler: mahkemece, yedi alacaklıyı geçmemek, herhangi bir ücret takdir edilmemek ve tek sayıda olmak kaydıyla bir alacaklılar kurulu oluşturulabilir. Alacakları hukuki nitelik itibarıyla farklı olan alacaklı sınıfları ve varsa rehinli alacaklılar, kurulda hakkaniyete uygun şekilde temsil edilir. Kurul her ay en az bir kere toplanır ve hazır bulunanların oy çokluğuyla karar alır.

m.289/5: güçlük arz eden özel durumlarda kesin mühlet, komiserin gerekçeli raporu ve talebi üzerine mahkemece altı aya kadar uzatılabilir. Uzatma talebi kesin mühletin sona ermesinden önce yapılır ve karar verilmeden önce varsa alacaklılar kurulunun görüşü alınır.

Mühletin takipler üzerindeki etkisi

İİK m.294/1, konkordatonun asıl koruyucu etkisini kurar: mühlet içinde borçlu aleyhine 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre yapılan takipler de dahil olmak üzere hiçbir takip yapılamaz ve evvelce başlamış takipler durur, ihtiyatî tedbir ve ihtiyatî haciz kararları uygulanmaz, bir takip muamelesi ile kesilebilen zamanaşımı ve hak düşüren müddetler işlemez.

Kamu alacaklarının da kapsama alınmış olması, 2018 düzenlemesinin en önemli sonuçlarındandır.

m.294/2 bir istisna getirir: m.206'nın birinci sırasında yazılı imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip yapılabilir. Yani işçi alacakları bakımından takip yasağı uygulanmaz.

m.294/3: tasdik edilen konkordato projesi aksine hüküm içermediği takdirde kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle temin edilmemiş her türlü alacağa faiz işlemesi durur.

Rehinli alacaklılar

İİK m.295/1: mühlet sırasında rehinle temin edilmiş alacaklar nedeniyle rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir veya başlamış olan takiplere devam edilebilir; ancak bu takip nedeniyle muhafaza tedbirleri alınamaz ve rehinli malın satışı gerçekleştirilemez.

9/6/2021 tarihli 7327 sayılı Kanunla eklenen fıkra bir istisna tanır: rehinli malın konkordato projesine göre işletme tarafından kullanılması öngörülmüyor veya kıymeti düşecek ya da muhafazası masraflı olacak ise satışına izin verilebilir; satış gelirinden rehinli alacaklıya rehin bedeli kadar ödeme yapılır.

Sözleşmelerin devamı

İİK m.296/1, işletmenin sürekliliğini korur: borçlunun taraf olduğu ve işletmesinin faaliyetinin devamı için önem arz eden sözleşmelerin devamı esastır. Bu sözleşmelerde yer alıp da borçlunun konkordato talebinde bulunmasının sözleşmeye aykırılık teşkil edeceğine, haklı fesih sebebi sayılacağına yahut borcu muaccel hâle getireceğine ilişkin hükümler uygulanmaz. Sözleşmede bu yönde bir hüküm bulunmasa dahi sözleşme, borçlunun konkordatoya başvurduğu gerekçesiyle sona erdirilemez.

7327 sayılı Kanunla eklenen cümle karşılıklılığı vurgular: bu kapsamda geçici ve kesin mühlet süresince devam eden sözleşmeler nedeniyle borçlanılan edimler karşılıklı olarak ifa edilir.

m.296/2 borçluya bir çıkış imkânı verir: borçlu, konkordatonun amacına ulaşmasını engelleyen aşırı külfetli sürekli borç ilişkilerini, komiserin uygun görüşü ve mahkemenin izniyle herhangi bir zamanda sona erecek şekilde feshedebilir. Ödenmesi gereken tazminat konkordato projesine tabi olur. Hizmet sözleşmelerinin feshine ilişkin özel hükümler saklıdır.

Borçlunun tasarruf yetkisi

İİK m.297/1: borçlu, komiserin nezareti altında işlerine devam edebilir. Mahkeme, bazı işlemlerin ancak komiserin izni ile yapılmasına veya borçlunun yerine komiserin işletmenin faaliyetini devam ettirmesine karar verebilir.

m.297/2 (7327 sayılı Kanunla değişik) yasakları sayar: borçlu, mahkemenin izni dışında mühlet kararından itibaren rehin tesis edemez, kefil olamaz ve ivazsız tasarruflarda bulunamaz; taşınmazını, işletmenin faaliyetinin devamı için önem arz eden taşınırını ve işletmenin devamlı tesisatını devredemez ve takyit edemez. Aksi hâlde yapılan işlemler hükümsüzdür.

m.297/3: borçlu bu hükme yahut komiserin ihtarlarına aykırı davranırsa mahkeme, borçlunun malları üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırabilir.

Örnek senaryo

Bir üretim şirketi, nakit sıkışıklığı nedeniyle vadesi gelen borçlarını ödeyememektedir. Henüz hakkında iflas talebi yoktur; ancak birkaç alacaklı icra takibi başlatmıştır.

İzlenecek yol:

1. Başvuru şartı. m.285/1 uyarınca ödeyememe tehlikesi dahi yeterlidir; iflas talebinin bulunması gerekmez.
2. Belge hazırlığı. m.286'daki beş grup belge eksiksiz hazırlanır. Özellikle (d) karşılaştırma tablosu ve (e) bağımsız denetim raporu üzerinde durulmalıdır; eksiklik doğrudan ret sebebidir.
3. Mahkeme. Şirket iflasa tabi olduğundan, m.285/3 ve m.154 uyarınca muamele merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesine başvurulur. Gider avansı yatırılır.
4. Geçici mühlet. Belgeler tamsa mahkeme derhâl geçici mühlet verir (m.287/1). Süre üç aydır, en fazla iki ay uzatılabilir, toplam beş ayı geçemez.
5. Takiplerin durması. m.288/1 uyarınca geçici mühlet kesin mühletin sonuçlarını doğurur; m.294/1 uyarınca mevcut takipler durur, kamu alacakları da kapsamdadır. İşçi alacakları için (m.294/2) takip devam edebilir.
6. Alacaklıların itirazı. İlandan itibaren yedi günlük kesin süre içinde alacaklılar itiraz edebilir (m.288/2). Alacaklı vekili bu süreyi kaçırmamalıdır.
7. Kesin mühlet. Mahkeme, geçici mühlet içinde duruşma yaparak karar verir; başarı ihtimali görülürse bir yıllık kesin mühlet verilir (m.289/3), güçlük hâlinde altı aya kadar uzatılabilir.
8. Sözleşmeler. m.296/1 uyarınca tedarikçiler, konkordato başvurusunu gerekçe göstererek sözleşmeyi feshedemez.

Sık yapılan hatalar

• Bağımsız denetim raporunun eksik veya yetersiz olması. m.286/1-e, makul güvence veren bir rapor arar; taleplerin en sık reddedilme sebebidir.
• Karşılaştırma tablosunun hazırlanmaması. m.286/1-d, iflas hâliyle karşılaştırmayı zorunlu kılar.
• Yedi günlük itiraz süresinin kaçırılması. m.288/2 bunu kesin süre olarak düzenler.
• Geçici mühlet kararına karşı kanun yolu aranması. m.287/6 uyarınca bu kararlara karşı kanun yoluna başvurulamaz.
• Kamu alacaklarının kapsam dışı sanılması. m.294/1, 6183 sayılı Kanuna göre yapılan takipleri de açıkça kapsar.
• İşçi alacakları bakımından takip yasağı beklenmesi. m.294/2, m.206 birinci sıra alacakları için haciz yolunu açık tutar.
• Borçlunun tasarruf yasaklarına uymaması. m.297/2 uyarınca aykırı işlemler hükümsüzdür.
• Sözleşme fesih kayıtlarına dayanılması. m.296/1 uyarınca konkordato başvurusu haklı fesih sebebi sayılamaz.