Riskli yapının tahliyesi ve yıktırılması: süre, idari yıkım, masraf (m.5)

Önce anlaşma

6306 sayılı Kanun m.5/1'e göre riskli yapıların yıktırılmasında ve riskli alanlar ile rezerv yapı alanlarındaki uygulamalarda öncelikli olarak malikler ile anlaşma yoluna gidilmesi esastır. Anlaşma ile tahliye edilen yapıların maliklerine, kiracılarına ve yapıda ikamet etmek şartıyla sınırlı ayni hak sahiplerine geçici konut veya işyeri tahsisi ya da kira yardımı ve yapım için yardım yapılabilir. İdari yıkım ancak bu yol sonuç vermezse gündeme gelir.

Yıktırma için verilen süre

m.5/3'e göre riskli yapıların yıktırılması için bu yapıların maliklerine doksan günden fazla olmamak üzere süre verilir. Bu süre içinde yapı malik tarafından yıktırılmadığı takdirde, yapının idari makamlarca yıktırılacağı bildirilir. Verilen bu süre içinde de maliklerince yıktırma yoluna gidilmediği takdirde, yapıların insandan ve eşyadan tahliyesi ve yıktırma işlemleri, mahalli idarelerin de katılımıyla mülki amirler tarafından yapılır veya yaptırılır. Doksan gün bir üst sınırdır; idare daha kısa süre de verebilir.

İdarece yıkım ve kolluk desteği

m.5/4'e göre süresinde yıktırılmadığı tespit edilen riskli yapıların yıktırılması Başkanlıkça yazılı olarak İdareye bildirilir ve bu yapılar İdarece yıkılır veya yıktırılır. Uygulamanın gerektirmesi hâlinde Başkanlık tespit, tahliye ve yıktırma işlemlerini bizzat da yapabilir. Yapıların tahliyesinin engellenmesi durumunda, mülki idare amirinin yazılı iznine istinaden yeterli kolluk kuvveti marifetiyle kapalı kapılar açılarak tahliye yapılır.

Masrafların tahsili

Aynı fıkraya göre Başkanlık veya İdare tarafından yapılan veya yaptırılan riskli yapı tespit, tahliye ve yıktırma masrafları, hisseleri oranında maliklerden 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre tahsil edilir. Bu, masrafların vergi alacağı gibi takip edileceği anlamına gelir. Malikler için en ekonomik yol, verilen süre içinde yıkımı kendilerinin yaptırmasıdır.

Tebligat usulü

m.5/5'e göre tahliye ve yıktırmaya ilişkin olarak ayni ve şahsi hak sahiplerine yapılacak tebligat, tutanağın yapıya asılması, maliklere e-Devlet Kapısı üzerinden bildirilmesi ve ilgili muhtarlıkta on beş gün süre ile ilan edilmesi suretiyle yapılır. İşlem, muhtarlıkta yapılan ilanın son günü ayni ve şahsi hak sahiplerine tebliğ edilmiş sayılır. Tahliyesi istenen yapılar ayrıca Başkanlığın internet sayfasında on beş gün ilan edilir. Kiracılar da bu tebligatla bağlanır.

Elektrik, su ve doğal gazın kesilmesi

m.4/3'e göre uygulama sırasında Başkanlık, TOKİ veya İdare tarafından talep edilmesi hâlinde, hak sahiplerinin de görüşü alınarak Kanun kapsamındaki alanlardaki yapılar ile riskli yapılara elektrik, su ve doğal gaz verilmez ve verilen hizmetler durdurulur. Bu yetki, tahliyeye direnen kullanıcılar bakımından pratikte etkili bir araçtır.

Örnek senaryo

Riskli yapı tespiti kesinleşen bir binanın maliklerine yıktırma için altmış gün süre verilir. Maliklerin çoğu binayı boşaltır, ancak bir kiracı taşınmaz ve süre içinde bina yıktırılmaz. İdare, binanın idarece yıktırılacağını bildirir; tebligat binaya asılarak ve muhtarlıkta ilanla yapılır. Kiracı yine çıkmayınca mülki amirin izniyle kolluk eşliğinde tahliye yapılır ve bina yıkılır. Yıkım masrafları maliklerden hisseleri oranında tahsil edilir.

Sık yapılan hatalar

• Doksan günün her durumda tanınması gereken asgari süre olduğunu sanmak; bu bir üst sınırdır.
• Tahliye tebligatının şahsen yapılmadığı gerekçesiyle tebligatın geçersiz olduğunu düşünmek.
• İdarece yapılan yıkım masraflarının kamu tarafından karşılandığını varsaymak.
• Kiracının kira sözleşmesine dayanarak tahliyeye direnebileceğini sanmak.