Saklı pay hesaplama: altsoy, ana-baba ve eş için oranlar (TMK m.506)

Bir kişi, mirasını vasiyetname veya miras sözleşmesiyle dilediği gibi paylaştırmakta tam olarak özgür değildir. Kanun, belirli yakın mirasçılara saklı pay adı verilen, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğüyle dahi dokunamayacağı bir asgari güvence tanır. Bu güvencenin oranları TMK m.506'da sayılır.

Saklı pay nedir?

Saklı pay, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarıyla (vasiyetname, miras sözleşmesi) bile azaltamayacağı, belirli mirasçılara kanunen tanınan asgari bir miras payı güvencesidir. Mirasbırakan, saklı paylı mirasçıların bu güvenceli payını aşan bir tasarrufta bulunursa, saklı payı ihlal edilen mirasçı tenkis davası açarak bu tasarrufun saklı payını aşan kısmının indirilmesini isteyebilir.

Saklı pay oranları (m.506)

TMK m.506, saklı payı kesin oranlarla sayar:

1. Altsoy (çocuklar, torunlar gibi) için: yasal miras payının yarısı.
2. Ana ve babadan her biri için: yasal miras payının dörtte biri.
3. Kardeşler için saklı pay — bu bent 2007 yılında yürürlükten kaldırılmıştır (bkz. aşağıda).
4. Sağ kalan eş için: altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının TAMAMI; diğer hâllerde (ör. bu zümrelerden biri bulunmadığında) yasal miras payının dörtte üçü.

Sağ kalan eşin oranı neden değişir?

Sağ kalan eşin saklı payı, kimle birlikte mirasçı olduğuna göre değişen tek saklı pay oranıdır:

• Mirasbırakanın altsoyu veya ana-babası ile birlikte mirasçı olduğunda, eşin saklı payı yasal payının tamamıdır — yani bu durumda eşin yasal payı zaten ne ise, saklı pay da onun tamamı kadardır; bu payın hiçbir kısmı tasarrufla azaltılamaz.
• Bu zümrelerin bulunmadığı diğer hâllerde, eşin yasal payı daha yüksek olsa da saklı payı bu payın dörtte üçüyle sınırlıdır — kalan dörtte birlik kısım üzerinde mirasbırakan serbestçe tasarruf edebilir.

Kardeşlerin saklı payı yoktur

Kanun metninde saklı pay oranları arasında yer alan 3 numaralı bent (kardeşlere ilişkin saklı pay), 4/5/2007 tarihli 5650 sayılı Kanunla mülga edilmiştir. Bu, bugün kardeşlerin saklı paylı mirasçı olmadığı, mirasbırakanın kardeşlerini vasiyetnameyle mirastan tamamen dışlayabileceği anlamına gelir.

Örnek senaryo

Bir mirasbırakanın, eşi ve iki çocuğu (altsoy) mirasçısıdır. Çocuklardan her birinin yasal miras payının yarısı, saklı pay olarak güvence altındadır; mirasbırakan vasiyetnameyle bu payların altına inecek bir dağıtım yapamaz. Eş, altsoyla birlikte mirasçı olduğu için, kendi yasal payının tamamı saklı paydır — eşin payı üzerinde mirasbırakanın tasarruf yetkisi yoktur. Mirasbırakanın bir kardeşi de yaşıyorsa, bu kardeşin hiçbir saklı payı yoktur; mirasbırakan onu vasiyetnameyle tamamen mirastan çıkarabilir.

Sık yapılan hatalar

• Kardeşlerin hâlâ saklı paylı mirasçı olduğunu sanmak. Bu hüküm 2007'de kaldırılmıştır; güncel mevzuata göre kardeşlerin saklı payı yoktur.
• Sağ kalan eşin saklı payını her zaman dörtte üç sanmak. Eş, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa saklı payı yasal payının tamamıdır, dörtte üç değil.
• Saklı payı yasal miras payıyla karıştırmak. Saklı pay, yasal miras payının bir kesridir (yarısı, dörtte biri gibi); yasal payın kendisi değildir.
• Saklı pay ihlalinin kendiliğinden geçersizlik doğuracağını sanmak. İhlal eden tasarruf kendiliğinden geçersiz olmaz; saklı payı ihlal edilen mirasçının tenkis davası açması gerekir.