Sıra cetveli ve sıra cetveline itiraz

Bir malın satışından elde edilen bedel tüm alacaklıları karşılamıyorsa, paranın kimlere hangi sırayla ödeneceği bir sıra cetveliyle belirlenir. Bu cetvel, alacaklılar arasındaki rekabetin sonuçlandığı yerdir ve itirazı kısa bir süreye bağlanmıştır.

Cetvelin düzenlenmesi

İİK m.140/1: satış tutarı bütün alacaklıların alacağını tamamen ödemeye yetmezse icra dairesi alacaklıların bir sıra cetvelini yapar.

Cetvel, yalnızca yetmezlik hâlinde düzenlenir. Satış bedeli tüm alacakları karşılıyorsa sıra tartışması doğmaz.

m.140/2 sıralamanın ölçütünü verir: alacaklılar 206 ncı madde mucibince iflas hâlinde hangi sıraya girmeleri lazım geliyorsa o sıraya kabul olunurlar.

m.140/3 bir tarih kuralı koyar: bununla beraber ilk üç sıraya kayıt için muteber olan tarih haciz talebi tarihidir.

Bu üçüncü fıkra pratikte belirleyicidir: imtiyazlı ilk üç sıraya girebilmek için esas alınan an, alacağın doğduğu tarih değil haciz talebi tarihidir. Dolayısıyla haciz talebinin zamanlaması, sıradaki konumu doğrudan etkiler.

Sıralama: İİK m.206

İİK m.206, iflas hâlindeki sıralamayı düzenler ve m.140 atfıyla sıra cetvelinde de uygulanır.

m.206/1 (28/2/2018 tarihli 7101 sayılı Kanunla değişik) rehinli alacakların önceliğini belirler: alacakları rehinli olan alacaklıların satış tutarı üzerinde rüçhan hakları vardır. Gümrük resmi ve akar vergisi gibi Devlet tekliflerinden muayyen eşya ve akardan alınması lazım gelen resim ve vergi, rehinli alacaklardan sonra gelir.

m.206/2: bir alacak birden ziyade rehinle temin edilmiş ise, satış tutarı borca mahsup edilirken her rehinin idare ve satış masrafı ve bu rehinlerden bir kısmı ile temin edilmiş başka alacaklar da varsa bunlar nazara alınıp paylaştırmada lazım gelen tenasübe riayet edilir.

m.206/3: alacakları taşınmaz rehniyle temin edilmiş olan alacaklıların sırası ve bu teminatın faiz ve eklentisine şümulü, Türk Medenî Kanununun taşınmaz rehnine ilişkin hükümlerine göre tayin olunur.

m.206/4 (17/7/2003 tarihli 4949 sayılı Kanunla değişik) rehinle karşılanmamış ve teminatsız alacakların sırasını belirler. Birinci sıranın (A) bendi işçi alacaklarına ayrılmıştır: işçilerin, iş ilişkisine dayanan ve iflâsın açılmasından önceki bir yıl içinde tahakkuk etmiş ihbar ve kıdem tazminatları dahil alacakları ile iflâs nedeniyle iş ilişkisinin sona ermesi üzerine hak etmiş oldukları ihbar ve kıdem tazminatları.

Bu bent, işçilik alacağı dosyalarında sıra cetveline itiraz bakımından temel dayanaktır: işçi alacakları, teminatsız alacaklar içinde birinci sırada yer alır ve bir yıllık dönem sınırı ihbar-kıdem tazminatları bakımından özel olarak düzenlenmiştir.

İtiraz: iki ayrı yol

İİK m.142/1: cetvel suretinin tebliğinden yedi gün içinde her alacaklı, takibin icra edildiği mahal mahkemesinde alakadarlar aleyhine dava etmek suretiyle cetvel mündericatına itiraz edebilir.

m.142/2: dava basit yargılama usulüyle görülür.

m.142/3 ikinci yolu gösterir: itiraz alacağın esas ve miktarına taalluk etmeyip yalnız sıraya dairse şikâyet yoluyla icra mahkemesine arzolunur.

Bu ayrım, itirazın nereye yapılacağını belirler ve yanlış mercie başvurmak süre kaybına yol açar:

İtirazın konusu	Merci	Usul
Alacağın esası veya miktarı	Takibin icra edildiği mahal mahkemesi	Dava, basit yargılama usulü
Yalnızca sıra	İcra mahkemesi	Şikâyet

Her iki yol için de süre yedi gündür ve cetvel suretinin tebliğinden işler.

Ayrım pratikte şöyle kurulur:

• "Bu alacaklının alacağı yoktur" veya "alacak bu miktarda değildir" denmek isteniyorsa, uyuşmazlık esas ve miktara ilişkindir; mahkemede dava açılır.
• "Alacak doğrudur ama benim alacağımdan sonra gelmelidir" deniyorsa, uyuşmazlık sıraya ilişkindir; icra mahkemesine şikâyet edilir.

Bazı dosyalarda her iki iddia birlikte ileri sürülür. Bu durumda her iki yola da başvurulması gerekir; tek bir başvuru diğerinin yerine geçmez.

Davanın tarafları

m.142/1, davanın alakadarlar aleyhine açılmasını öngörür. Dava, icra dairesine değil, cetvelde kendisine yer verilen ve itiraz edilen diğer alacaklılara karşı açılır.

Bu nokta sık atlanır: icra müdürlüğüne karşı açılan dava, husumet yönünden sonuçsuz kalır.

Teminat karşılığı ödeme

İİK m.142/a (17/7/2003 tarihli 4949 sayılı Kanunla eklenmiştir), sıra cetveline itiraz edilmesi hâlinde tartışmalı payın akıbetini düzenler. Cetvele itiraz edilmesi, ilgili payın bekletilmesine yol açar; kanun, teminat gösterilmesi hâlinde ödeme yapılabilmesine imkân tanıyan bir düzenleme içerir.

Bu nedenle itiraz eden alacaklı bakımından, itirazın sonuçlanmasına kadar paranın ödenmesini engelleyip engelleyemeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir.

Örnek senaryo

Bir taşınmazın satışından elde edilen bedel, üzerindeki ipotekli alacağı ve diğer haciz alacaklılarının tamamını karşılamamaktadır. İcra dairesi sıra cetveli düzenlemiş, cetvelde işçilik alacağı bulunan bir alacaklı son sıraya yazılmıştır.

Değerlendirme:

1. Cetvelin düzenlenmesi. Satış tutarı yetmediğinden m.140/1 uyarınca sıra cetveli düzenlenmesi yerindedir.
2. İpotek önceliği. m.206/1 uyarınca rehinli alacaklıların satış tutarı üzerinde rüçhan hakkı vardır; ipotekli alacak önce karşılanır.
3. İşçi alacağının sırası. Rehinle karşılanmayan kısım bakımından m.206/4 uygulanır ve işçi alacakları birinci sıraya girer. Son sıraya yazılması bu hükme aykırıdır.
4. İtirazın niteliği. Uyuşmazlık, alacağın varlığına veya miktarına değil sıraya ilişkindir. Bu nedenle m.142/3 uyarınca icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilir.
5. Süre. Cetvel suretinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde başvurulmalıdır.
6. Haciz talebi tarihi. m.140/3 uyarınca ilk üç sıraya kayıt bakımından muteber tarih haciz talebi tarihidir; bu tarih dosyadan tespit edilerek dilekçeye yazılır.
7. Farklı bir iddia olsaydı. Eğer itiraz, ipotekli alacağın miktarının gerçeğe aykırı olduğuna ilişkin olsaydı, bu esas ve miktara ilişkin olacağından m.142/1 uyarınca mahal mahkemesinde dava açılması gerekirdi.

Sık yapılan hatalar

• Yanlış mercie başvurulması. Esas ve miktar itirazı mahkemeye dava, sıra itirazı icra mahkemesine şikâyet ile ileri sürülür.
• Yedi günlük sürenin kaçırılması. Her iki yol için de süre aynıdır ve cetvelin tebliğinden işler.
• Davanın icra müdürlüğüne karşı açılması. m.142/1 davanın alakadarlar aleyhine açılmasını öngörür.
• İşçi alacaklarının sırasının denetlenmemesi. m.206/4 birinci sıra (A) bendi, ihbar ve kıdem tazminatlarını özel olarak düzenler.
• Haciz talebi tarihinin gözden kaçırılması. m.140/3, ilk üç sıraya kayıt için bu tarihi esas alır.
• Rehinli alacağın kapsamının denetlenmemesi. m.206/3 uyarınca faiz ve eklentinin kapsamı Medenî Kanun hükümlerine göre belirlenir.
• Her iki iddianın tek dilekçeyle ileri sürüleceğinin sanılması. Esas ve sıra itirazları farklı mercilere yapılır.
• Cetvelin tebliğ tarihinin takibe alınmaması. Yedi günlük süre, dosyadaki en kısa sürelerden biridir.