Adli tatil ve sürelerin uzaması: hangi davalar tatilde görülür?

Adli tatil, mahkemelerin her yıl yaz aylarında sınırlı iş yaptığı ve bazı sürelerin uzadığı dönemdir. HMK m.102-104'te düzenlenmiştir. Adli tatilin yanlış hesaplanması, hak kaybına veya gereksiz erken/geç işleme yol açabilir.

Adli tatil ne zaman? (m.102)

HMK m.102/1: adli tatil her yıl yirmi temmuzda başlar, otuz bir ağustosta sona erer. Yeni adli yıl bir eylülde başlar. Adli tatil, bütün mahkemelerde ve bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtay incelemelerinde uygulanır (m.103/4).

Tatilde görülecek dava ve işler (m.103)

m.103/1'e göre adli tatilde ancak şu dava ve işler görülür:

• a) İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delillerin tespiti gibi geçici hukuki korumalar, deniz raporlarının alınması ve dispeçci atanması talepleri ile bunlara karşı yapılacak itirazlar ve diğer başvurular,
• b) Her çeşit nafaka davaları ile soybağı, velayet ve vesayete ilişkin dava ve işler,
• c) Nüfus kayıtlarının düzeltilmesi işleri ve davaları,
• ç) Hizmet akdi veya iş sözleşmesi sebebiyle işçilerin açtıkları davalar,
• d) Ticari defterlerin kaybından dolayı kayıp belgesi verilmesi talepleri ile kıymetli evrakın kaybından doğan iptal işleri,
• e) İflas ve konkordato ile sermaye şirketleri ve kooperatiflerin uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırılmasına ilişkin işler ve davalar,
• f) Adli tatilde yapılmasına karar verilen keşifler,
• g) Tahkim hükümlerine göre mahkemenin görev alanına giren dava ve işler,
• ğ) Çekişmesiz yargı işleri,
• h) Kanunlarda ivedi olduğu belirtilen veya taraflardan birinin talebi üzerine mahkemece ivedi görülmesine karar verilen dava ve işler.

Ertelenebilme (m.103/2). Tarafların anlaşması hâlinde veya dava bir tarafın yokluğunda görülmekte ise hazır olan tarafın talebi üzerine, yukarıdaki iş ve davalara bakılması adli tatilden sonraya bırakılabilir.

Tatilde yapılan işlemler (m.103/3). Adli tatilde, yukarıdaki fıkralarda gösterilenler dışında kalan dava ve işlerle ilgili olarak verilen dava, karşı dava, istinaf ve temyiz dilekçeleri ile bunlara karşı verilen cevap dilekçelerinin ve dosyası işlemden kaldırılan davaları yenileme dilekçelerinin alınması gibi işlemler tatilde de yapılır. Yani dava açmak veya dilekçe vermek için tatilin bitmesini beklemek gerekmez; ancak bu davaların tatilde görülmesi ancak m.103/1'deki işlerde mümkündür.

Sürelerin uzaması (m.104)

Adli tatile tabi dava ve işlerde, HMK'nın tayin ettiği sürelerin bitmesi tatil zamanına rastlarsa, bu süreler ayrıca bir karara gerek olmaksızın adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır (m.104/1).

• Adli tatilin bittiği gün 31 Ağustos'tur; bir hafta uzama ile süre, en son 7 Eylül günü biter (yıla göre hafta sonuna rastlarsa m.93/1 uygulanır).
• Bu kural yalnız süresi tatile rastlayan işlemler için uygulanır; süresi tatilden önce biten işlemler için uzama söz konusu değildir.
• Adli tatile tabi olmayan dava ve işlerde (m.103/1'de sayılanlar) süreler uzamaz; bu davalarda süreler tatilde de aynen işler.

Önemli: m.104 yalnızca HMK'nın tayin ettiği süreler ile ilgilidir; özel kanunların öngördüğü süreler (örneğin icra ve iflas, iş hukuku, idari yargı) bakımından ilgili kanunun adli tatil hükmü ayrıca kontrol edilmelidir. Ayrıca m.104 kanunun kendi tayin ettiği süreleri düzenler; hâkimin verdiği süreler ile zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin adli tatilden etkilenip etkilenmediği ilgili kanun hükmüne göre ayrıca kontrol edilmelidir.

Uygulama ipuçları

• Tatile denk gelen süreyi hesaplarken önce sürenin tatile tabi bir dava olup olmadığına bakın (m.103).
• İşçi davası, nafaka, tedbir gibi tatilde görülen işlerde m.104'ün uzatmasına güvenmeyin; süreler işler.
• Dava açma süresi (hak düşürücü süre) tatile rastlıyorsa m.104'ün uzatması bu süreye uygulanmayabilir; ilgili kanun hükmünü kontrol edin ve mümkünse süreyi tatilden önce değerlendirin.
• UYAP üzerinden dilekçe tatilde de gönderilebilir; işlem tarihi kayıt tarihidir (m.118).
• Duruşma günü tatile denk gelirse dosyanın tatilde görülüp görülmeyeceğini kontrol edin; tatilde görülmeyen dosyalar Eylül'de görülür.

Örnek senaryo

N, alacak davasında (adli tatile tabi) verilen kararı 10 Temmuz'da tebliğ almıştır. İstinaf süresi iki haftadır.

1. Süre. İki haftalık süre 24 Temmuz'da biter (tebliğ günü hesaba katılmaz; m.92/1).
2. Tatil. 24 Temmuz adli tatile (20 Temmuz - 31 Ağustos) rastlar (m.102/1).
3. Dava türü. Alacak davası m.103/1'de sayılan işlerden değildir; adli tatile tabidir.
4. Uzama. Süre, adli tatilin bittiği günden (31 Ağustos) itibaren bir hafta uzatılmış sayılır (m.104/1); süre 7 Eylül'de biter.
5. Dilekçe. N, tatil içinde de istinaf dilekçesini verebilir (m.103/3).
6. Karşılaştırma. Aynı süre bir işçi alacağı davasına ilişkin olsaydı, bu dava tatilde görülen işlerden olduğundan süre uzamayacaktı (m.103/1-ç).
7. Sonuç. N, süreyi 7 Eylül'e kadar kullanır; ancak güvenlik için tatilden önce vermesi de mümkündür.

Sık yapılan hatalar

• Tatilde görülen işlerde de süre uzar sanmak. m.103/1'deki işlerde süre uzamaz.
• Her süreyi uzamış saymak. m.104 HMK'nın tayin ettiği süreler içindir; diğer süreler için ilgili kanuna bakılmalıdır.
• Bir hafta uzamayı yanlış hesaplamak. Uzama, tatilin bittiği günden (31 Ağustos) sayılır (m.104/1).
• Özel kanun sürelerini HMK ile aynı sanmak. İlgili kanunun adli tatil hükmü ayrıca bakılmalıdır.
• Tatilde dilekçe verilemez sanmak. Dilekçeler tatilde de alınır (m.103/3).
• Süresi tatilden önce biten işlemi uzamış saymak. Uzama yalnızca tatile rastlayan süreler içindir.
• Tatilde görülecek davaya erteleme talebinde bulunmamak. Tarafların anlaşması hâlinde tatil sonrasına bırakılabilir (m.103/2).
• Duruşma gününün tatile denk gelmesini takip etmemek. Tatilde görülmeyen dosyalar Eylül'de görülür.