İcra Takibinde Zamanaşımı

İcra takiplerinde zamanaşımı, hem takip başlatılırken hem de takip devam ederken gündeme gelebilir. İki farklı zamanaşımı vardır: alacağın kendisine ilişkin zamanaşımı ve takibin düşmesine yol açan zamanaşımı.

İlama dayalı takipte on yıl

İİK m.39/1 açıktır: ilama müstenit takip, son muamele üzerinden on sene geçmekle zamanaşımına uğrar.

Buradaki kritik kavram **"son muamele"**dir. Süre, ilamın tarihinden değil, takipte yapılan son işlemden itibaren yeniden işlemeye başlar. Dolayısıyla takip dosyasında yapılan her geçerli işlem süreyi yeniler.

"Son muamele" sayılan işlemler uygulamada; haciz talebi, satış talebi, tebligat, ödeme ve benzeri takip işlemleridir. Dosyanın işlemsiz bırakılması, on yılın işlemesine yol açar.

Senede dayalı takiplerde

İİK m.39/2'ye göre noter senedine müstenit takip, senedin mahiyetine göre Borçlar Kanunu veya Ticaret Kanunu'nda belirlenen zamanaşımlarına tabidir.

Bu nedenle takibin dayanağı belgenin niteliği belirleyicidir:

• Adi alacak: TBK m.146'daki on yıllık genel süre veya m.147'deki beş yıllık özel süreler.
• Kira, ücret, dönemsel edimler: TBK m.147 uyarınca beş yıl.
• Kambiyo senetleri: Türk Ticaret Kanunu'nda çek, bono ve poliçeye özgü süreler uygulanır. Bu süreler adi alacaklardan farklıdır ve senet türüne, başvurulan kişiye göre değişir.

Zamanaşımının kesilmesi ve durması

TBK m.154'e göre zamanaşımı; borçlunun borcu ikrar etmesi (kısmi ödeme, faiz ödemesi, rehin verme, kefil gösterme), alacaklının dava açması, icra takibi yapması veya iflas masasına başvurması gibi hâllerde kesilir. Kesilmeyle süre yeniden işlemeye başlar.

TBK m.153'te sayılan hâllerde ise zamanaşımı işlemez veya durur.

Takip dosyasında zamanaşımı tartışması yapılırken, dosyadaki tüm işlemlerin tarihleri kronolojik olarak çıkarılmalıdır.

Zamanaşımı nasıl ileri sürülür?

Takipten önce doğmuşsa:

• İlamsız takipte borçlu, ödeme emrine itirazında zamanaşımını ileri sürebilir.
• Kambiyo senetlerine özgü takipte, alacağın zamanaşımına uğradığı iddiası beş gün içinde icra mahkemesine bildirilir (İİK m.168).

Takibin kesinleşmesinden sonra doğmuşsa:

• Borçlu, icra mahkemesine başvurarak takibin zamanaşımı nedeniyle düştüğünün tespitini isteyebilir. İlamlı takipte de aynı yol izlenir.

Zamanaşımı bir def'idir; ileri sürülmedikçe icra dairesi veya mahkeme kendiliğinden dikkate almaz.

Dosya işlemsiz kalırsa

Takip dosyasının uzun süre işlemsiz kalması iki ayrı sonuç doğurabilir:

• Zamanaşımı: Son muameleden itibaren sürenin dolması.
• Dosyanın işlemden kaldırılması: Kanunda öngörülen sürelerde haciz veya satış istenmemesi hâlinde dosya işlemden kaldırılır. Bu, zamanaşımından farklı bir sonuçtur; yenileme talebiyle dosya yeniden işleme konulabilir ancak zamanaşımı işlemeye devam eder.

Alacaklı vekilinin dosya takvimi tutması ve periyodik olarak işlem yapması bu nedenle önemlidir.

Örnek senaryo

Bir ilama dayalı takipte son haciz işlemi yapıldıktan sonra dosya on bir yıl boyunca işlemsiz kalır. Alacaklı yeniden haciz talep ettiğinde borçlu, İİK m.39 uyarınca son muameleden itibaren on yıl geçtiğini ileri sürerek icra mahkemesine başvurur ve takibin zamanaşımına uğradığının tespitini ister.

Sık yapılan hatalar

• On yıllık süreyi ilam tarihinden hesaplamak; süre son muameleden işler.
• Kambiyo senetlerinde genel zamanaşımı sürelerini uygulamak.
• Zamanaşımını def'i olarak ileri sürmeyi unutmak.
• Dosyayı uzun süre işlemsiz bırakmak.
• Dosyanın işlemden kaldırılması ile zamanaşımını aynı şey sanmak.