İSG kurulu ve çalışan temsilcisi: kimlerde zorunlu? (m.20, m.22)

Çalışan temsilcisinin rolü

İş sağlığı ve güvenliği yalnızca işverenin ve uzmanların işi değildir; kanun çalışanların da sürece katılmasını ister. 6331 sayılı Kanun m.20, bu katılımın aracı olarak çalışan temsilcisini düzenler. Temsilci, tehlike kaynağının yok edilmesi veya riskin azaltılması için işverene öneride bulunma ve işverenden gerekli tedbirlerin alınmasını isteme hakkına sahiptir (m.20/3).

Kaç temsilci gerekir?

m.20/1'e göre işveren, işyerinin değişik bölümlerindeki riskler ve çalışan sayılarını göz önünde bulundurarak dengeli dağılıma özen göstermek kaydıyla, çalışanlar arasında yapılacak seçimle veya seçimle belirlenemediği durumda atama yoluyla şu sayılarda temsilci görevlendirir:

• iki ile elli arasında çalışanı bulunan işyerlerinde bir,
• elli bir ile yüz arasında iki,
• yüz bir ile beş yüz arasında üç,
• beş yüz bir ile bin arasında dört,
• bin bir ile iki bin arasında beş,
• iki bin bir ve üzeri çalışanı bulunan işyerlerinde altı.

Birden fazla temsilci varsa baş temsilci, temsilciler arasında yapılacak seçimle belirlenir (m.20/2). Yetkili sendika bulunan işyerlerinde işyeri sendika temsilcileri çalışan temsilcisi olarak da görev yapar (m.20/5).

Temsilcinin güvencesi

m.20/4'e göre görevlerini yürütmeleri nedeniyle çalışan temsilcileri ve destek elemanlarının hakları kısıtlanamaz ve görevlerini yerine getirebilmeleri için işveren tarafından gerekli imkânlar sağlanır. Temsilcinin tedbir talep ettiği için işten çıkarılması veya cezalandırılması bu güvenceye aykırıdır.

İSG kurulu

m.22/1'e göre elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere kurul oluşturur ve mevzuata uygun kurul kararlarını uygular. İki şart birlikte aranır: çalışan sayısı ve işin sürekliliği.

Asıl işveren ve alt işveren ilişkisi

m.22/2, altı aydan fazla süren asıl işveren-alt işveren ilişkilerinde kurulun nasıl işleyeceğini düzenler. Her ikisi de ayrı kurul oluşturmuşsa koordinasyon asıl işverence sağlanır. Yalnızca asıl işveren kurul oluşturmuşsa, kurul oluşturması gerekmeyen alt işveren koordinasyon için vekâleten yetkili bir temsilci atar. Tersi durumda asıl işveren alt işverenin kuruluna temsilci atar. Her ikisinin de tek başına kurul kurması gerekmiyor ancak toplam çalışan sayısı elliyi aşıyorsa, koordinasyonu asıl işverence yapılmak üzere birlikte bir kurul oluşturulur.

Örnek senaryo

Kırk çalışanı olan bir fabrika, kendi başına kurul oluşturmak zorunda değildir. Ancak fabrikada altı aydan uzun süredir yirmi çalışanıyla hizmet veren bir alt işveren vardır. Her ikisinin de tek başına kurul kurma yükümlülüğü yoktur, fakat toplam çalışan sayısı elliyi aştığı için m.22/2-ç uyarınca asıl işverenin koordinasyonunda birlikte bir kurul oluşturmaları gerekir. Fabrikada iki ile elli arasında çalışan bulunduğundan asıl işveren ayrıca bir çalışan temsilcisi görevlendirir.

Sık yapılan hatalar

• Alt işveren çalışanlarını kurul yükümlülüğü hesabında hiç dikkate almamak.
• Çalışan temsilcisini seçim yapmadan doğrudan atamak; atama ancak seçimle belirlenemediğinde mümkündür.
• Temsilcinin tedbir taleplerini görmezden gelmek veya bu nedenle aleyhine işlem yapmak.
• Kurul kararlarını uygulamamak; kanun işverenin mevzuata uygun kurul kararlarını uygulamasını zorunlu tutar.