Kanuni grev nedir? Grev kararı süresi ve grev yasakları (6356)

Grevin tanımı

6356 sayılı Kanun m.58/1 grevi, işçilerin topluca çalışmamak suretiyle işyerinde faaliyeti durdurmak veya işin niteliğine göre önemli ölçüde aksatmak amacıyla, aralarında anlaşarak veya bir kuruluşun aynı amaçla verdiği karara uyarak işi bırakmaları olarak tanımlar. Bu tanım geniştir; ancak her grev hukuken korunmaz.

Kanuni grev ve kanun dışı grev

m.58/2'ye göre toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması hâlinde, işçilerin ekonomik ve sosyal durumları ile çalışma şartlarını korumak veya geliştirmek amacıyla, kanun hükümlerine uygun olarak yapılan grev kanuni grevdir. m.58/3 ise kanuni grev için aranan şartlar gerçekleşmeden yapılan grevin kanun dışı olduğunu belirtir. Bu ayrımın sonuçları büyüktür: kanuni greve katılan işçinin iş sözleşmesi korunurken, kanun dışı grev işçiler ve sendika için ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir.

Grev kararının süresi

Kanuni grevin en kritik unsuru sürelerdir. m.60/1'e göre grev kararı, arabuluculuk aşamasının sonunda düzenlenen uyuşmazlık tutanağının tebliği tarihinden itibaren altmış gün içinde alınabilir ve bu süre içinde altı iş günü önceden karşı tarafa bildirilecek tarihte uygulamaya konulabilir. Bu süre içinde grev kararının alınmaması veya uygulanacağı tarihin karşı tarafa bildirilmemesi hâlinde toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi düşer. Ayrıca bildirilen tarihte başlamayan grev hakkı düşer (m.60/4). Grev ve lokavt kararları, kararı alan tarafça işyerinde derhâl ilan edilir; uygulama tarihi noter aracılığıyla karşı tarafa tebliğ edilir (m.60/3, m.60/5).

Lokavt karşılığı

m.60/2'ye göre uyuşmazlığın tarafı olan işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren, grev kararının kendisine tebliğinden itibaren altmış gün içinde lokavt kararı alabilir ve altı iş günü önceden karşı tarafa bildirilecek tarihte uygulamaya koyabilir.

Grev yasakları

m.62/1 bazı işlerde grev ve lokavtı tamamen yasaklar: can ve mal kurtarma işleri; cenaze işleri ve mezarlıklar; şehir şebeke suyu, elektrik, doğal gaz, petrol üretimi, tasfiyesi ve dağıtımı ile nafta veya doğal gazdan başlayan petrokimya işleri; Millî Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca doğrudan işletilen işyerleri; kamu kuruluşlarınca yürütülen itfaiye ve hastaneler. Ayrıca yolculuğunu yurt içindeki varış yerinde bitirmemiş ulaştırma araçlarında grev yapılamaz (m.62/3). Cumhurbaşkanı, genel hayatı önemli ölçüde etkileyen doğa olaylarının gerçekleştiği yerlerde de grev ve lokavtı geçici olarak yasaklayabilir (m.62/2).

Erteleme

m.63/1'e göre karar verilmiş veya başlamış kanuni bir grev, genel sağlığı veya millî güvenliği bozucu nitelikteyse Cumhurbaşkanı tarafından altmış gün süreyle ertelenebilir. Erteleme sonunda anlaşma sağlanamazsa altı iş günü içinde taraflardan birinin başvurusuyla uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca çözülür; aksi takdirde işçi sendikasının yetkisi düşer.

Örnek senaryo

Bir sendika, arabuluculuk sonrası uyuşmazlık tutanağını almış ancak üye tabanının tepkisini ölçmek için grev kararını ertelemiştir. Altmış günlük süre dolmadan grev kararını alamaz veya uygulama tarihini karşı tarafa bildiremezse, toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi düşer ve süreç baştan başlamak zorunda kalır. Sendika kararı zamanında alıp bildirdiği tarihte greve başlamazsa da grev hakkı düşer.

Sık yapılan hatalar

• Uyuşmazlık tutanağı olmadan veya TİS süreci dışında işi bırakmayı kanuni grev saymak.
• Altmış günlük süreyi ve altı iş günlük bildirim süresini kaçırmak.
• Bildirilen tarihte greve başlamamak.
• Grev yasağı bulunan işlerde grev kararı almak.