Sendika üyeliği nasıl kazanılır, nasıl sona erer? (6356 m.17-19)

Üyelik serbestisi

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.17/3, sendikaya üye olmanın serbest olduğunu ve hiç kimsenin sendikaya üye olmaya veya olmamaya zorlanamayacağını düzenler. Aynı ilke m.19/1'de üyeliğin devamı için de tekrarlanır: işçi veya işveren sendikada üye kalmaya veya üyelikten ayrılmaya zorlanamaz. Sendika özgürlüğünün hem olumlu hem olumsuz yönü bu şekilde güvence altındadır.

Kimler üye olabilir?

m.17/1'e göre on beş yaşını dolduran ve bu Kanun hükümlerine göre işçi sayılanlar işçi sendikalarına üye olabilir. Bir işyerinde yardımcı işlerde çalışan işçiler de işyerinin girdiği işkolunda kurulu bir sendikaya üye olabilir (m.17/4). Kanun çift üyeliği sınırlar: işçi veya işverenler aynı işkolunda ve aynı zamanda birden çok sendikaya üye olamaz. Ancak aynı işkolunda aynı zamanda farklı işverenlere ait işyerlerinde çalışan işçiler birden çok sendikaya üye olabilir. Bu kurala aykırı sonraki üyelikler geçersizdir.

Üyelik e-Devlet üzerinden kazanılır

m.17/5'e göre sendikaya üyelik, Bakanlıkça sağlanan elektronik başvuru sistemine e-Devlet kapısı üzerinden başvurulması ve sendika tüzüğünde belirlenen yetkili organın kabulü ile e-Devlet üzerinden kazanılır. Başvuru sendika tarafından otuz gün içinde reddedilmezse üyelik talebi kabul edilmiş sayılır. Haklı bir neden gösterilmeden başvurusu kabul edilmeyenler, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde dava açabilir; mahkemenin kararı kesindir ve davacı lehine karar verilirse üyelik red kararının alındığı tarihte kazanılmış sayılır.

Aidat kesintisi

m.18/2'ye göre üyelik ve dayanışma aidatları, yetkili işçi sendikasının işverene yazılı başvurusu üzerine işçinin ücretinden kesilerek sendikaya ödenir. Aidatı kesmeyen veya kesmesine rağmen bir ay içinde sendikaya ödemeyen işveren, bildirim şartı aranmaksızın aidat miktarını bankalarca işletme kredilerine uygulanan en yüksek faiziyle birlikte ödemekle yükümlüdür (m.18/3).

Üyelikten çekilme ve çıkarılma

Her üye e-Devlet kapısı üzerinden çekilme bildiriminde bulunarak üyelikten çekilebilir; bildirim eş zamanlı olarak Bakanlığa ve sendikaya ulaşır (m.19/2). Çekilme, bildirim tarihinden itibaren bir ay sonra geçerlilik kazanır. Çekilenin bu bir aylık süre içinde başka bir sendikaya üye olması hâlinde yeni üyelik sürenin bitimi tarihinde kazanılmış sayılır (m.19/3). Üyelikten çıkarılma kararını ise genel kurul verir; üye, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde mahkemeye itiraz edebilir, mahkeme iki ay içinde kesin olarak karar verir ve üyelik karar kesinleşinceye kadar devam eder (m.19/4).

Emeklilikte üyelik

m.19/6'ya göre Sosyal Güvenlik Kurumundan yaşlılık veya malullük aylığı ya da toptan ödeme alarak işten ayrılan işçilerin sendika üyeliği sona erer. Ancak çalışmaya devam edenlerin ve sendika organlarında görevli olanların üyeliği devam eder.

Örnek senaryo

Bir işçi, e-Devlet üzerinden bir sendikaya üyelik başvurusu yapmış ve sendika otuz gün içinde herhangi bir karar vermemiştir. Bu durumda üyelik kabul edilmiş sayılır. İşçi bir süre sonra başka bir sendikaya geçmek için e-Devlet üzerinden çekilme bildiriminde bulunmuş ve aynı hafta yeni sendikaya başvurmuştur. Eski üyeliği bildirimden bir ay sonra sona erer, yeni üyeliği de bu bir aylık sürenin bitiminde kazanılmış sayılır. Bu arada işverenin eski sendika adına kestiği aidatlar sendikaya zamanında aktarılmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Sendika üyeliğinin ıslak imzalı form veya noter aracılığıyla kazanıldığını sanmak.
• Çekilmenin bildirim anında geçerli olduğunu düşünmek.
• Kestiği aidatı sendikaya bir ay içinde aktarmayan işverenin faiz yükümlülüğünü göz ardı etmek.
• Çıkarılma kararına karşı otuz günlük itiraz süresini kaçırmak.