İşyeri sendika temsilcisinin iş güvencesi ve işe iade (6356 m.24)

Temsilci neden özel olarak korunur?

İşyeri sendika temsilcisi, işçilerin şikâyetlerini dinleyen, işverenle ilişkileri yürüten ve toplu iş sözleşmesinin uygulanmasını gözeten kişidir. Bu görev doğası gereği işverenle çatışma potansiyeli taşır. Temsilci kolayca işten çıkarılabilseydi, görevini bağımsız yürütemezdi. 6356 sayılı Kanun m.24 bu nedenle temsilcilere, genel iş güvencesinden daha güçlü bir koruma sağlar.

Haklı neden ve yazılı gerekçe şartı

m.24/1'e göre işveren, işyeri sendika temsilcilerinin iş sözleşmelerini haklı bir neden olmadıkça ve nedenini yazılı olarak açık ve kesin şekilde belirtmedikçe feshedemez. Genel iş güvencesi sisteminde geçerli bir nedenle fesih mümkünken, temsilci için haklı neden aranır. Performans düşüklüğü veya işletme gerekleri gibi geçerli nedenler temsilcinin feshini haklı kılmaz; haklı neden, İş Kanunu'ndaki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gibi ağır hâllerdir. Ayrıca gerekçenin yazılı, açık ve kesin olması şarttır.

Dava süresi ve usulü

Fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde temsilci veya üyesi bulunduğu sendika dava açabilir (m.24/1). Bu süre, genel işe iade davasındaki süreden farklıdır ve dikkatle hesaplanmalıdır. Dava basit yargılama usulüne göre sonuçlandırılır; istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi kesin olarak karar verir (m.24/2).

İşe iadenin sonuçları

m.24/3'e göre temsilcinin işe iadesine karar verilirse fesih geçersiz sayılır ve temsilcilik süresini aşmamak kaydıyla fesih tarihi ile kararın kesinleşme tarihi arasındaki ücret ve diğer hakları ödenir. Kanun burada genel sistemden daha güçlü bir yaptırım öngörür: kararın kesinleşmesinden itibaren altı iş günü içinde temsilcinin işe başvurması şartıyla, altı iş günü içinde işe başlatılmaması hâlinde iş ilişkisinin devam ettiği kabul edilir ve ücreti ile diğer hakları temsilcilik süresince ödenmeye devam eder. Bu hüküm yeniden temsilciliğe atanma hâlinde de uygulanır.

İşyeri ve iş değişikliği yasağı

m.24/4 uyarınca işveren, yazılı rızası olmadıkça işyeri sendika temsilcisinin işyerini değiştiremez veya işinde esaslı tarzda değişiklik yapamaz. Aksi hâlde değişiklik geçersiz sayılır. Bu kural, temsilciyi fesih dışındaki yollarla işyerinden uzaklaştırmayı da engeller. m.24/5'e göre bu madde hükümleri işyerinde çalışmaya devam eden sendika yöneticileri hakkında da uygulanır.

Örnek senaryo

Bir fabrikada işyeri sendika temsilcisi olan işçi, işverence "verimlilik düşüklüğü" gerekçesiyle ve gerekçe ayrıntılandırılmadan işten çıkarılmıştır. Verimlilik düşüklüğü haklı değil geçerli neden niteliğindedir; ayrıca gerekçe açık ve kesin belirtilmemiştir. Temsilci bir ay içinde dava açar ve mahkeme işe iadeye karar verir. Karar kesinleştikten sonra altı iş günü içinde işe başvuran temsilci altı iş günü içinde işe başlatılmazsa, ücreti temsilcilik süresi boyunca ödenmeye devam eder.

Sık yapılan hatalar

• Temsilciyi genel iş güvencesi kurallarına göre geçerli nedenle çıkarmak.
• Fesih gerekçesini genel ifadelerle yazmak.
• Bir aylık dava süresini genel işe iade süresiyle karıştırmak.
• Temsilciyi rızası olmadan başka bir işyerine veya göreve kaydırmak.