Grevin iş sözleşmesine etkisi: askı, ücret ve kıdem (6356 m.64-67)

Greve katılma serbestisi

6356 sayılı Kanun m.64/1'e göre işçiler greve katılıp katılmamakta serbesttir. Greve katılan işçiler ile lokavta maruz kalan işçiler işyerinden ayrılmak zorundadır. Greve katılmayan veya katılmaktan vazgeçenlerin işyerinde çalışmaları hiçbir şekilde engellenemez; ancak işveren bu işçileri çalıştırıp çalıştırmamakta serbesttir. Greve katılanların işyerine giriş çıkışı engellemeleri de yasaktır (m.64/2).

İş sözleşmesi askıya alınır

m.67/1'e göre kanuni greve katılan, greve katılmayan veya katılmaktan vazgeçip de grev nedeniyle çalıştırılamayan ve kanuni lokavta maruz kalan işçilerin iş sözleşmeleri grev ve lokavt süresince askıda kalır. Askı, sözleşmenin sona ermesi değildir; iş ilişkisi devam eder ancak taraflar arasındaki temel edimler, yani çalışma ve ücret ödeme borçları, geçici olarak durur.

Ücret ve kıdem

Askının sonuçları m.67'de açıkça düzenlenmiştir. İşveren, grev veya lokavtın başlamasından önce işleyen ücretleri ve eklerini olağan ödeme gününde ödemek zorundadır (m.67/2). Grev ve lokavt süresince ise iş sözleşmeleri askıda kalan işçilere bu dönem için işverence ücret ve sosyal yardımlar ödenemez ve bu süre kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmaz (m.67/3). Kanun, toplu iş sözleşmelerine ve iş sözleşmelerine bunların aksine hüküm konulamayacağını da belirtir; yani taraflar grev döneminin ücretli sayılacağını kararlaştıramaz. Grev ve lokavt süresince işçiler sigorta yardımlarından 5510 sayılı Kanun'un ilgili hükümlerine göre yararlanır (m.66/3).

Fesih yasağı

m.66/2, kanuni grevin en önemli güvencesini içerir: kanuni bir grev kararının alınmasına katılma, teşvik etme, greve katılma veya greve katılmaya teşvik etme nedeniyle bir işçinin iş sözleşmesi feshedilemez. Ayrıca toplu iş sözleşmelerine ve iş sözleşmelerine grev hakkından vazgeçilmesine veya grev hakkının kısıtlanmasına dair konulacak hükümler geçersizdir (m.66/1). Bu güvenceler yalnızca kanuni grev için geçerlidir; kanun dışı grevde durum farklıdır.

Grev sırasında çalışacak işçiler

m.65, niteliği bakımından sürekli olmasında teknik zorunluluk bulunan ve üretim ya da satışa yönelik olmayan işlerde, işyeri güvenliğini ve makinelerin, malzemenin, hayvan ve bitkilerin korunmasını sağlayacak sayıda işçinin grev sırasında çalışmak zorunda olduğunu düzenler. Bu işçilerin niteliği ve sayısı işveren tarafından toplu görüşmenin başlamasından itibaren altı iş günü içinde işyerinde ilan edilir.

Zarardan sorumluluk

m.64/5'e göre grev esnasında greve karar veren sendikanın kusurlu hareketi sonucu işyerinde neden olunan maddi zarardan sendika sorumludur. Sendika kararı olmadan işçi veya yöneticilerin bireysel eylemlerinden kaynaklanan zararlardan ise kusuru olan yönetici veya işçi sorumludur.

Örnek senaryo

Bir fabrikada kanuni grev iki ay sürmüştür. Grev başlamadan önceki ayın ücretleri olağan ödeme gününde ödenmiştir. Grev süresince işçilere ücret ödenmemiş ve bu iki aylık süre kıdem hesabında dikkate alınmamıştır. Grev bittikten sonra işveren, grevin öncülüğünü yapan bir işçiyi "işyeri düzenini bozma" gerekçesiyle işten çıkarmak istemiştir. Fesih gerçekte greve katılma ve teşvik nedenine dayanıyorsa m.66/2 uyarınca geçersizdir.

Sık yapılan hatalar

• Grev dönemi için toplu iş sözleşmesiyle ücret ödenmesini kararlaştırmak; kanun bunu yasaklar.
• Grev süresini kıdem tazminatı hesabına katmak.
• Greve katılmayan işçilerin çalışmasını engellemek.
• Kanuni greve katılan işçiyi bu nedenle işten çıkarmak.