Amirine saldıran işçi kıdem tazminatı alır mı? Yargıtay kararı

İş yerinde yaşanan bir tartışmanın ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceğini gösteren bir Yargıtay kararı son günlerde basında geniş yer buldu: 23 yıldır aynı fabrikada çalışan bir işçi, vardiya amirine saldırdığı için kıdem ve ihbar tazminatını kaybetti.

Aşağıda basına yansıyan olayı, dayanağı olan İş Kanunu hükümlerini ve bu durumda hangi hakların korunduğunu anlatıyoruz.

Basına yansıyan olay

Haberlere göre Bursa'da bir fabrikada 23 yıldır çalışan işçi, vardiya düzeni yüzünden vardiya amiriyle tartıştı. Tanık anlatımlarına göre sözlü tartışma sırasında işçi, amirine fiziksel olarak saldırdı. İşveren iş sözleşmesini haklı nedenle feshetti; işçi kıdem ve ihbar tazminatı için dava açtı.

İş mahkemesi işçinin taleplerini kabul etti. Bölge adliye mahkemesi ise işverenin feshinin haklı nedene dayandığını kabul ederek bu kararı hukuka aykırı buldu. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bölge adliye mahkemesinin kararını onadı ve karar kesinleşti. Kararın esas ve karar numarası basında yer almadığından, benzer dosyalarda tam metnin ayrıca incelenmesi gerekir.

Kanun ne diyor?

İş Kanunu'nun 25. maddesinin II numaralı bendi, işverene ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâllerde iş sözleşmesini süresini beklemeden feshetme hakkı tanır. (d) bendine göre bu hâllerden biri:

İşçinin işverene yahut onun ailesi üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması, işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması.

Amir de işverenin bir işçisidir; ona yönelik fiziksel saldırı bu bent kapsamında değerlendirilir.

Hangi haklar kaybedilir, hangileri korunur?

• Kıdem tazminatı: İşveren sözleşmeyi m.25/II'deki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık sebebiyle feshederse işçi kıdem tazminatına hak kazanamaz (1475 sayılı Kanun m.14). Çalışma süresinin uzunluğu bu sonucu değiştirmez.
• İhbar tazminatı: Haklı nedenle fesih bildirim süresi beklenmeden yapılabildiğinden ihbar tazminatı da doğmaz.
• Yıllık izin ücreti: Kullanılmayan yıllık izinlerin ücreti, sözleşme hangi nedenle sona ererse ersin işçiye ödenir (İş K. m.59).
• Diğer alacaklar: Ödenmemiş ücret, fazla çalışma ve benzeri işçilik alacakları fesih sebebinden bağımsızdır. Hesaplama için ihbar ve kıdem tazminatı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

İşverenin süresi sınırlı

Haklı nedenle fesih hakkı süresizdir sanılır; oysa İş Kanunu m.26 uyarınca bu hak, işveren olayı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Bu sürede fesih yapılmazsa aynı olaya dayanarak haklı fesih yapılamaz; işveren ancak geçerli nedenle fesih yoluna gidebilir. Ayrıntılar için işverenin geçerli nedenle feshi rehberimize bakabilirsiniz.

Her tartışma sataşma sayılmaz

Kanun "sataşma" demektedir; mahkemeler her olayda fiilin ağırlığını, tahrik olup olmadığını, tartışmanın karşılıklı olup olmadığını ve işyerindeki etkisini birlikte değerlendirir. Basına yansıyan kararda belirleyici olan, tartışmanın fiziksel saldırıya dönüşmesi ve bunun tanık anlatımlarıyla ispatlanmasıydı. Karşılıklı sözlü bir tartışmanın her zaman aynı sonucu doğuracağı söylenemez.

Örnek senaryo

Bir depoda 12 yıldır çalışan işçi, mesai çizelgesi yüzünden ustabaşıyla tartışıyor ve ona tokat atıyor. İşveren olayı aynı gün öğreniyor, tanık ifadelerini alıyor ve üç iş günü sonra sözleşmeyi m.25/II-d uyarınca yazılı olarak feshediyor. Bu durumda işçi kıdem ve ihbar tazminatı alamaz; ancak kullanmadığı yıllık izinlerin ücretini ve varsa ödenmemiş ücretlerini isteyebilir. İşveren aynı olay için iki hafta beklemiş olsaydı, altı iş günlük süre geçtiğinden haklı fesih hakkını kaybedecekti.

Sık yapılan hatalar

• "Kıdemim uzun, beni tazminatsız çıkaramazlar" düşüncesi. Kanun, çalışma süresine bakmaksızın ağır ihlallerde tazminatsız fesih imkânı tanır.
• Olayı belgelememek. İşveren açısından tanık ifadeleri, tutanak ve kamera kayıtları belirleyicidir; ispat yükü feshi yapan taraftadır.
• Altı iş günlük süreyi kaçırmak. İşverenin olayı öğrenmesinden sonra uzun süre beklemesi haklı fesih imkânını ortadan kaldırır.
• Yıllık izin ücretini istememek. Haklı nedenle çıkarılan işçi de kullanmadığı izinlerin ücretini alabilir.

İşçi ve işveren ne yapmalı?

Fesih bildiriminin yazılı olması ve fesih sebebini açıkça göstermesi uyuşmazlığın çözümünde önemlidir. Feshin haksız olduğunu düşünen işçi, dava açmadan önce arabulucuya başvurmalıdır. Kıdem tazminatının şartları için kıdem tazminatı şartları, ihbar süreleri için ihbar süresi ve ihbar tazminatı, dava süreci için kıdem ve ihbar tazminatı davası rehberlerimize bakabilirsiniz.